Studiedag epigenetica en genetica, 8 oktober

Workshops / excursies 
(U kunt kiezen uit drie van onderstaande workshops waarvan er twee gehonoreerd worden. vol=vol)

Workshop 1: Excursie naar de proefkassen van Wageningen University and Research centre (max. 20 deelnemers).  s.v.p. 10 minuten voor aanvang verzamelen in de hal bij de receptie begane grond, u wordt afgehaald. Er is speciale aandacht voor veredeling en biodiversiteit. We stellen de plantenveredeling centraal. Om aan de steeds veranderde eisen van het publiek en de teler tegemoet te komen moet de genetische basis van gewassen worden verbreed. Daartoe maakt de veredelaar gebruik van de grote biodiversiteit van cultuurgewassen, landrassen en verwante wilde soorten. Denk alleen al aan al die groentegewassen van de Nachtschadefamilie, tomaat, aardappel, rode peper, aubergine, waarvoor een enorme collectie wilde verwanten bestaan. Of wat dacht U van sla? Daar zijn ook de verschillende cultuurvormen, kleuren en smaken niet te tellen. Om al die eigenschappen in te kruisen maken veredelaars gebruik van moleculaire merkers, die meestal berusten op kleine verschillen in een stukje DNA. Als je een moleculaire merker hebt die op dezelfde plaats ligt als een ziekte- resistentiegen, dan is het veel makkelijker en dus goedkoper om met het veredelen te toetsen op de aanwezigheid van zo’n moleculaire merker, in plaats van een dure resistentietoets. Een voorbeeld van dit merkeronderzoek wordt gedemonstreerd aan de hand van onderzoek aan een roospopulatie. Veel van het veredelingswerk is gebaseerd op klassieke erfelijkheidsleer. Je kunt dan makkelijk een uitsplitsende kruisingsfamilie bekijken waar een eigenschap keurig 3:1, of 9:3:3:1 uitsplitst, precies volgende de regels van de grondlegger van de genetica, Gregor mendel. Wij leggen uit hoe je zo’n kruising opzet en hoe je de eigenschappen kunt scoren. Een van de grote model gewassen voor de plantenveredeling in Wageningen is aardappel. En dat is helemaal niet zo gek, want men onderzoekt bij Wageningen University en onderzoeksinstituten al jaren diverse aspecten van de aardappel, naast ook tomaat en aardappel (+) tomaat hybriden. Een van de belangrijkste doelstellingen is om resistentie tegen deze aardappelziekte te vinden. Deze ziekte richt nog steeds zeer grote economische schade aan. Hier wordt verteld wat de onderzoeksgroepen aan aardappel onderzoeken. In zo'n 100 verschillende proefkassen ziet u hoe medewerkers en studenten van Wageningen University and Research centre werken aan onderzoek met planten.
Workshop 2: Hoe zet je moleculaire merkers op een genetische kaart? Hans de Jong  s.v.p. 10 minuten voor aanvang verzamelen in de hal bij de receptie begane grond, u wordt afgehaald. De workshop is in zaal C 107, eerste verdieping
In deze workshop leer je hoe je aan moleculaire merkers komt, en hoe die merkers kunnen worden gebruikt voor een simpele genetische kaart. Alles wat nodig is zijn DNA fingerprinten van een kruisingspopulatie, het maken van scoringslijsten en eenvoudige berekeningen in een spreadsheet programma. De resultaten komen van een bestaand experiment met zandraket, het modelsysteem van plantenwetenschappers. Om het nog wat aantrekkelijker te maken kijken we ook naar een kwantitatieve eigenschap (bloeitijd) en laten we zien hoe genetici die op de kaart zetten. Het experiment laat zich goed uitvoeren in een klas met computers. Alles wat je nodig hebt zijn de afbeeldingen van de DNA fingerprints en MS Excel, en hardwerkende leerlingen. Workshop 3: Bioinformatica. Peter Schaap zaal C 771, zevende verdieping.
De ontwikkeling van nieuwe technologieën voor grootschalig onderzoek naar genen en eiwitten hebben het biologisch onderzoek in een stroomversnelling gebracht. Bioinformatica is het vakgebied dat methoden en technieken bekend uit de informatica gebruikt om al die biologische data op te slaan, te doorzoeken en te combineren. Voor iedere levenswetenschapper is een zekere kennis van Bioinformatica tegenwoordig onmisbaar. Tijdens deze workshop krijgt u informatie over de NLT module Bio-informatica waarin leerlingen nader kennismaken met dit uitdagende vakgebied  Zij doen daarmee kennis op over de leidende rol van Bioinformatica in het onderzoek en hebben kennis over DNA, RNA en eiwitten. 
Workshop 4: DNA en de Puttense Moordzaak: hoe werkt dat nou eigenlijk? Feike vd Leij (met gratis materialen voor in uw klas) zaal C 417, vierde verdieping
DNA nabouwen in de klas! Met Lego, K'Nex en een uitgekiend klittenbandmodel wordt de polymerase kettingreactie nagebootst.
Om uit te leggen hoe DNA in elkaar zit zijn tastbare modellen onontbeerlijk. Daar waren Watson en Crick in 1953 al achter, en er zijn vele manieren om duidelijk te maken hoe DNA “werkt”. In deze workshop gaan we tastbaar maken wat de essentiële eigenschappen zijn van DNA en wat er gebeurt bij de Polymerase Ketting Reactie (PCR). Dat doen we met verschillende typen modellen: Lego, K’Nex en klittenband zijn daarbij heel geschikt, zeker als je tot activiteit van de leerlingen uitnodigt. Nadruk ligt op de uitleg van het belang van waterstofbruggen, de kracht van covalente bindingen, en het verschil in stabiliteit tussen enkelstrengs en dubbelstrengs nucleïnezuren. Wanneer leerlingen het principe van de PCR begrijpen is de volgende stap de uitleg van de manier waarop bij de Puttense moordzaak het DNA is onderzocht. Het Lego/K'Nex/klittenbandmodel wordt u gratis aangeboden. Nabestellen kan, de kosten zijn dan €20,- verzendkosten komen daar eventueel nog bij.
Workshop 5: Biotechnologische experimenten in de klas. Juridische en praktische (on)mogelijkheden. Hans Helder. VIP rooms, begane grond, achter het Grand Café.
Tijdens deze workshop gaan we in op het gebruik van biotechnologische experimenten in de klas. Door de strenge wetgeving op het gebied van genetische gemodificeerde organismen is het gebruikt van commerciële kits in Nederland zeer beperkt; bovendien is het werken met menselijke cellen voor bijna alle experimenten helemaal niet toegestaan. Dr Hans Helder van Wageningen University, een van de pioniers van het DNA practicum voor VWO geeft een presentatie over transgene organismen en wat er wel mag met DNA en biotechnologie met huisdieren, planten en modelorganismen mogelijk is. Ook zal hij vertellen over de nabije toekomst van DNA sequentie analyse in de klas.