Proefschrift: Aanwezigheid van Legionella pneumophila en Hartmannella vermiformis in zoetwatermilieus en hun interacties in biofilms
De grote uitbraak in 1999 van legionellapneumonie (‘veteranenziekte’) in Bovenkarspel, met meer dan 30 doden en enkele honderden zieken, maakte duidelijk dat watergebruik met verneveling een risico kan vormen voor de volksgezondheid. De ziekte wordt veroorzaakt door Legionella pneumophila, een bacterie die algemeen voorkomt in zoetwatermilieus en zich onder meer kan vermeerderen in installaties voor warm tapwater, in koeltorens en in wervelbaden. In deze installaties bevindt Legionella zich voornamelijk in slijmlaagjes (‘biofilm’) op de wanden van de leidingen en in sediment. Uit het onderzoek bleek dat Legionella zich in deze biofilms en in sediment uitsluitend kan vermeerderen in bepaalde amoeben, kleine dierlijke organismen, die zich voeden met bacteriën van de biofilm. De amoebe Hartmannella vermiformis is een geschikte gastheer voor Legionella en met moleculaire technieken is aangetoond dat dit organisme algemeen voorkomt in oppervlaktewater. Tevens bleek dat Hartmannella vermiformis zich alleen vermeerdert als er voldoende bacteriën, die deze amoebe ‘lekker vindt’, in de biofilm zitten. De groei van Legionella kan dus worden verhinderd door het beperken van de groei van deze prooibacteriën. Dit kan worden gerealiseerd door een zogenaamde meervoudige barrière benadering. Hiermee wordt een combinatie van maatregelen bedoeld, zoals het gebruik van water met een zo laag mogelijke concentratie aan organische stoffen, het toepassen van leidingmaterialen die geen biofilmvorming veroorzaken en het voorkomen van opwarming en stagnatie.