Toxicoloog drs Yvonne Dommels haalt in haar promotieonderzoek in n klap twee theorien onderuit die dieet- en gezondheidsgoeroes de laatste tien jaar met verve hebben verkondigd.Zo zou visolie eten de kans op darmkanker verminderen omdat het lichaam daardoor minder van een celdelingbevorderende stof aanmaakt. En die visolie zou je moeten innemen met voldoende antioxidanten, omdat anders schadelijke agressieve radicalen ontstaan. Niet dus.
Volgens een populaire theorie kunnen plantaardige onverzadigde vetten, zoals die zitten in maskiemolie en zonnebloemolie, de kans op darmkanker verhogen. Het lichaam zet ze om in prostaglandine E2, een stof die de celdeling bevordert. Tumoren doen het daarom beter als er meer prostaglandine E2 aanwezig is, beweert de theorie.
Volgens dezelfde theorie werken vetzuren uit vis andersom. Naarmate de inname van vetzuren van vis hoger is, maakt het lichaam minder prostaglandine E2 aan, en meer van het niet erg actieve prostaglandine E3. Omdat die stof de celdeling niet bevordert, en volgens sommige onderzoekers allerlei zelfmoordmechanismen in kankercellen opstart, vermindert een dieet met veel vetzuren uit vis en minder vetzuren uit planten de kans op kanker.
Dierstudies leken de theorie te bevestigen. Proefdieren die veel visolie eten, hebben minder last van darmtumoren. En proefdieren die veel onverzadigde vetzuren uit masolie en zonnebloemolie eten krijgen juist vaker darmkanker.
Maar sinds Dommels weten we dat de theorie niet klopt. ,,Toen ik een vetzuur uit vis aan darmkankercellen gaf, reageerden die zoals je zou verwachten. Ze stierven. Maar toen ik de proef herhaalde met arachidonzuur, een vetzuur dat het lichaam maakt van de celdelingbevorderende vetzuren uit planten, stierven ze ook. De plantaardige vetzuren zelf hadden geen effect.
Er was dus iets anders aan de hand. ,,Arachidonzuur en visvetzuur hebben veel dubbele bindingen. Daardoor kunnen ze makkelijk met zuurstof reageren tot agressieve verbindingen die cellen kunnen doden. Die schadelijke verbindingen zouden wel eens de verklaring kunnen zijn. Om die theorie van de natuurlijke chemotherapie te testen herhaalde Dommels haar proeven met toevoeging van de antioxidant vitamine E. Vitamine E beschermt de visvetzuren tegen reacties met zuurstof, en voorkomt dat de agressieve verbindingen ontstaan. Gezondheidsgoeroes adviseren dan ook om vitamine E samen met visolie in te nemen. Zonder antioxidanten als vitamine E, zeggen de goeroes, doet visolie meer kwaad dan goed. Maar ook die theorie kan op de helling. ,,Samen met vitamine E ontstonden de agressieve radicalen inderdaad niet, zegt Dommels. ,,De darmkankercellen bleven leven.
Gezonde darmcellen hadden geen last van de natuurlijke chemotherapie door visolie. ,,Gezonde cellen kunnen zich beschermen door antioxidanten aan te maken, zegt de promovenda. ,,We konden met DNA-chips bijvoorbeeld zien dat in gezonde darmcellen van ratten de productie van ferritine omhooggaat. Dat is een eiwit dat ijzer bindt en zo voorkomt dat ijzer de vorming van de agressieve stoffen bevordert.
Een teveel aan antioxidanten doet de beschermende werking van vetten uit vis dus teniet. Toch pleit Dommels er niet voor om nu alle antioxidanten uit producten die visvetzuren te halen. ,,Dan worden de vetten ranzig, zegt Dommels. ,,Dat is natuurlijk ook niet de bedoeling. Wat de optimale hoeveelheid antioxidanten in die producten dan zou zijn is iets voor vervolgonderzoek, denkt Dommels. | Willem Koert
Drs Yvonne Dommels promoveert op 12 september bij prof. Peter Jan van Bladeren, bijzonder hoogleraar Toxicokinetiek en biotransformatie.