Een dieet met meer kalium en minder natrium verlaagt de bloeddruk. Dat blijkt uit een onderzoek van Wageningse onderzoekers, die gegevens uit 67 studies bij elkaar veegden en opnieuw analyseerden. Een bekend gegeven? Geenszins, zegt dr Marianne Geleijnse.,,Er is nog steeds veel te doen rond de impact van zout op de bloeddruk, zegt de aan de leerstoelgroep Humane voeding en epidemiologie verbonden Geleijnse. ,,Wetenschappers zijn het er nog steeds niet over eens hoe het verband in elkaar zit. Je hebt onderzoekers die niet geloven dat het verband belangrijk is voor de gezondheid. Soms worden ze betaald door de zoutlobby.
Wel weten onderzoekers hoe zout de bloeddruk verhoogt. Als de nieren het natrium uit zout uitscheiden, maken ze meer van het hormoon renine aan, dat de concentratie van het eiwit angiotensine II verhoogt. Die stof zorgt ervoor dat de vaten zich vernauwen, waardoor de bloeddruk stijgt. Tegelijkertijd zet renine het lichaam aan tot het vasthouden van vocht, waardoor de bloeddruk verder toeneemt.
,,Het is niet alleen het natrium, zegt Geleijnse. ,,Ook kalium is belangrijk. Als die twee mineralen uit balans zijn, bijvoorbeeld doordat de inname van natrium verhoogd is, stijgt de bloeddruk. Daarom hebben we ook gekeken naar kalium.
Geleijnse analyseerde veertig onderzoeken naar natrium, en een kleine dertig naar kalium. Daaruit kon ze opmaken dat bij een afname van de dagelijkse inname van zout met vijf gram, de bloeddruk met twee tot drie millimeter kwikdruk zakt. Een verhoogde inname van kalium met een kleine twee gram per dag heeft een effect in dezelfde orde van grootte.
Het zou kunnen dat je bij het treffen van beide maatregelen tegelijkertijd, de effecten ervan bij elkaar kunt optellen. Daardoor zou de gemiddelde bloeddruk met ongeveer vijf milliliter kwikdruk kunnen zakken, denkt Geleijnse.
Artsen doen nog wel eens geringschattend over zon effect. Het punt waarop zij zich zorgen gaan maken is een bloeddruk van boven de 140 over 90. Het eerste getal slaat op de systolische bloeddruk, de bloeddruk op het moment dat het hart het bloed door de vaten pompt. Het tweede getal is de diastolische bloeddruk, de bloeddruk in de vaten tussen twee hartslagen in. In hun praktijk krijgen ze echter ook mensen met een bloeddruk van, pak hem beet, 220 over 100. Een daling van vijf milliliter kwikdruk, waarvoor mensen hun hele voedingspatroon overhoop moeten halen, is in die gevallen de moeite niet waard.
,,Maar als die vermindering zich bij de hele bevolking voortdoet, is de gezondheidswinst aanzienlijk, zegt Geleijnse. ,,Volgens de schattingen neemt dan het aantal beroertes met dertig procent af en vermindert het aantal hartinfarcten met ongeveer twintig procent.
,,Het omslagpunt van 140 over 90 is vrij willekeurig gekozen, want ook bij mensen met een gezonde bloeddruk vermindert de kans op beroertes als de bloeddruk daalt.
Daar komt dan nog bij dat mensen met een hoge bloeddruk sterker reageren op minder zout en meer kalium, volgens de analyse van Geleijnse.
Geleijnses conclusies hebben eerder consequenties voor de politiek dan voor gezondheidsbewuste consumenten. Wie zelf zijn bloeddruk wil verlagen door zijn zoutinname terug te dringen staat voor een bijna onmogelijke taak. ,,Minder zout gebruiken aan tafel en bij het koken is niet voldoende, zegt Geleijnse. ,,Dagelijks krijgen we gemiddeld zon negen gram zout per dag binnen. Daarvan komt maar een fractie uit de zoutpot. Het gros krijgen we binnen via de voedingsindustrie, via kant-en-klare soepen, mixen, sauzen, worst, brood en kaas. Die laatste twee zouden wel eens de belangrijkste bronnen kunnen zijn.
Het zou een goede zaak zijn als de industrie de hoeveelheid natrium in de voeding zou verminderen, vindt Geleijnse. ,,Zout verbetert de smaak en houdt vocht vast, waardoor fabrikanten meer gewicht kunnen verkopen aan de consument. Daarom houdt de industrie er waarschijnlijk aan vast. Ikzelf ben echter een warm voorstander van het gebruik van zout als Jozo Vitaal. Jozo Vitaal smaakt als keukenzout, maar bevat kalium in plaats van natrium. Dat zou pas zoden aan de dijk zetten.
Marianne Geleijnse publiceerde haar onderzoek in de Journal of Human Hypertension van juli 2003. Eerder onderzocht ze het effect van Jozo Vitaal op de bloeddruk van ouderen. | Willem Koert