Gericht beheer van de bodem via Bodemschap
Menselijk handelen doet de bodem telkens weer veranderen. Die veranderingen kunnen omkeerbaar, maar soms ook onomkeerbaar zijn. Doorgaans is de bodem geen statisch gegeven maar een heel dynamisch systeem. Wat je nu met de bodem doet, bepaalt wat je er straks mee kunt doen, zegt prof. dr. ir Tom Veldkamp in zijn inaugurele rede die hij op 13 oktober uitsprak bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar in de Bodeminventarisatie en landevaluatie aan Wageningen Universiteit. Hij pleit dan ook voor gericht bodemmilieumanagement via bijvoorbeeld een bodemschap, vergelijkbaar met een waterschap.
Net als voor water kan milieubeheer worden ingericht voor een gebied waar de bodem een dynamische functionele eenheid vormt. Met bijbehorende afspraken tussen alle betrokken landgebruikers voor kostenverdeling, verdeling van de belasting van de bodem en bijvoorbeeld investeringen.
Bodemkunde moet weer een meer centrale plaats krijgen in maatschappelijke discussies, zegt Veldkamp in zijn oratie Landschap, bodemschap, vakmanschap: dynamiek in ruimte en tijd: Bodem is niet een aansprekend thema, omdat het niet mediageniek is, verzucht hij. Want het leidt niet tot zichtbare bedreigingen of rampen. Als er al een bodemkundig verschijnsel plaatsvindt, zoals de dijkverschuiving bij Wilnis, krijgt het klimaat of het water de schuld en niet de bodem. Toch is wat er in de bodem gebeurt en wat de mens met de bodem doet van doorslaggevend belang voor het milieu. Dit maakt ook duidelijk wat het belang is van een vak als bodemkunde, de mogelijkheden en de maatschappelijke bijdrage van het vak.
In zijn oratie schetst Veldkamp uitvoerig de wordingsgeschiedenis en ontwikkelingsgang van bodemkunde en de aardwetenschappelijke wortels die het vak heeft, ook in Wageningen, waar de oorsprong van het vak ligt rond 1933. Lange tijd heeft het vak een teruggang meegemaakt, in de kennelijke veronderstelling, dat het uitontwikkeld zou zijn. Maar Veldkamp ziet nu een keerpuntdaarin, mede door multidisciplinair systeemdenken. Het systeem bodem kan volgens hem het best worden beschreven in termen van ruimtelijke interacties tussen de geosfeer, de biosfeer, de hydrossfeer, de atmosfeer en de anthrosfeer Het belang van het vak bodemkunde ligt hierin dat het mogelijk is om inzicht in de gevolgen van landgebruikverandering te hebben en de systeemdynamiek te doorgronden.
Bodemkundigen kunnen processen van steeds veranderend landgebruik, zoals de conversie van oude bouwlanden op de Utrechtse Heuvelrug naar bos, begeleiden en monitoren door de mogelijke bodem- en landschapsontwikkelingstrajecten te verkennen en uit te zetten. Daar blijft heus veldwerk voor nodig, bepleit Veldkamp. De werkelijkheid is in het veld en niet in de computer of op internet, zegt hij.
Prof. dr. ir. A. (Tom) Veldkamp (1962) studeerde bodemkunde en bemestingsleer aan Wageningen Universiteit. Hij promoveerde in 1991 op rivierterras ontwikkeling in het Allier-riviersysteem (Frankrijk). Na werkzaam te zijn geweest bij de Rijksgeologische Dienst als mathematisch geoloog en later als post-doc landgebruiksmodellering bij de vakgroep agronomie aan de Wageningen Universiteit, werd hij daar universitair docent bij het laboratorium Bodemkunde en geologie. Hij werd in 2000 universitair hoofddocent in de geomorfologie. Hij is per 23 september 2002 benoemd tot hoogleraar in de Bodeminventarisatie en landevaluatie.
NOOT VOOR DE REDACTIE
Nadere informatie is verkrijgbaar bij bij prof. Tom Veldkamp, tel 0317-482417, of e-mail: tom.veldkamp@wur.nl. De tekst van de oratie is verkrijgbaar bij Bouke de Vos, wetenschapsvoorlichter Wageningen UR, tel. 0317 480180, e-mail: bouke.devos@wur.nl. U kunt ook mailen naar de Stafafdeling Communicatie: pers.communicatie@wur.nl
Prof. Veldkamp sprak zijn inaugurele rede Landschap, bodemschap, vakmanschap: dynamiek in ruimte en tijd uit op donderdag 13 november in de Aula van Wageningen Universiteit, Gen. Foulkesweg 1, Wageningen.