Appels en peren zijn niet met elkaar te vergelijken: economische en ecologische waarden worden in andere eenheden uitgedrukt en zijn in een cijfermatig model niet tegen elkaar af te strepen. Tenzij je gaat toveren met een fuzzy set model dat vaagheden, zoals woorden, koppelt aan cijfers.Om te beoordelen of een landbouwmethode bijdraagt aan duurzame ontwikkeling moeten verschillende belangen tegen elkaar worden afgewogen. Maar cijfers over de ecologische, economische en sociale waarden van een landbouwmethode worden in verschillende eenheden uitgedrukt en kunnen niet in een rekenmodel met elkaar vergeleken worden. Vervuiling van oppervlaktewater bijvoorbeeld wordt uitgedrukt in deeltjes per kubieke meter, de winst of verlies van een bedrijf in euros en werkgelegenheid in aantallen banen. Experts kunnen vaak wel een verband aangeven tussen die factoren, maar die verbanden worden in woorden uitgedrukt, en niet in cijfers. Promovendus ir Ton Cornelissen vond een oplossing in een wiskundig model dat niet op cijfers maar op woorden is gebaseerd, een zogenaamd fuzzy set model.
De basis van de meeste vormen van statistiek ligt in de klassieke verzamelingenleer. Daarbij is iets of wel, of niet lid van een verzameling. Maar niet alles is zo eenvoudig in twee verzamelingen in te delen. Hoe verdeel je de mate waarin acceptabel dat er veel kippen in weinig ruimte zitten? Dat hangt af van het aantal kippen per vierkante meter, maar ook van een oordeel dat van persoon tot persoon wisselt. In een fuzzy set model (een vage-verzamelingenmodel) verloopt de overgang van de ene naar de andere verzameling (acceptabel of niet acceptabel bijvoorbeeld) geleidelijk, volgens een logaritmische functie. Deskundigen kunnen hierbij vervolgens vaststellen welke bezettingsgraad van kippen acceptabel is - waarbij cijfers worden omgezet in woorden en deze waarden vergelijken met andere waarden, bijvoorbeeld met wat de kippenboer met deze bezettingsgraad verdient. Bepalend is het oordeel van de experts, stelt Cornelissen. Het hoeven niet per se technische deskundigen te zijn, benadrukt hij. Ook anderen met ervaring, bijvoorbeeld boeren of consumenten, kunnen dienen als expert. | Joris TielensIr Ton Cornelissen promoveert op 24 januari bij prof. Herman van Keulen, hoogleraar Plantaardige productiesystemen.