Wageningse ecologen ontdekken Itali
Itali is de new frontier van de Wageningse ecologen. Het succes van de Wageningers zit hem onder meer in het multidisciplinair bekijken van de natuur, aldus bioloog Theo van der Sluis MSc. ,,Sommige ontwikkelingen zijn niet tegen te houden, maar je kunt soms wel zorgen voor compensatie, door aanleg van wildtunnels bijvoorbeeld. De bruine beer zou er in ieder geval bij gebaat zijn.Zijn Italiaanse avontuur begon vier jaar geleden aan de Italiaanse Rivira met onderzoek naar biodiversiteit. Nu voert hij met onder andere dr Bas Pedroli, dr Hans Baveco en ir Harold Kuipers en een aantal studenten onderzoeken uit in diverse Italiaanse regio's zoals Liguri en Emilia-Romagna in het noorden, en Umbri en Abruzzo in het midden van Itali. Ze ontwikkelen onder meer scenario's voor landschapsontwikkeling en organiseren workshops voor milieukundigen en planologen. Van de ene opdracht komt de andere.
Het was wel even wennen in het land van de pasta, zegt de veertigjarige bioloog, werkzaam bij Alterra. Zo moeten ze niet bij hun Italiaanse opdrachtgevers aankomen met een Engelstalig rapport. ,,De professor waarmee we samenwerken in Sicili spreekt geen woord Engels. Onze rapporten moeten in het Italiaans vertaald worden. En als je een boodschap kwijt wilt in Itali kun je hem het best vertellen, liefst een paar keer. Een tekst die je opstuurt lezen ze nauwelijks. Ook moeten we bij samenwerking met Italianen rekening houden met verschillen tussen Noord- en Zuid-Itali. In het noorden kunnen we goede afspraken maken, in het zuiden gaat dat heel wat moeilijker. Vandaag teken je het contract, en volgende jaar hebben ze geen geld meer. Dat hebben we al eens meegemaakt.
De Wageningers zijn blij met al de opdrachten, en hebben ook wel een antwoord op de vraag wat het geheim is van hun succes. Van der Sluis: ,,Wij zijn goed in het multidisciplinair bekijken van het landschap en de natuur. Daar hebben de Italianen niet zo'n ervaring mee. Zo maken de provinciale milieudiensten plannen zonder de woningbouwaspecten mee te nemen. Ze moeten echter anticiperen op toekomstige bebouwing. De autostrada is bijvoorbeeld een flink eindje omgelegd rond Bologna en er komt ook een hoge snelheidslijn door het gebied. Dat zijn nieuwe aanslagen op de natuur. Sommige ontwikkelingen zijn niet tegen te houden, maar je kunt soms wel zorgen voor compensatie, door aanleg van wildtunnels bijvoorbeeld.
Van der Sluis en zijn collega's hebben in samenspraak met planologen uit regio rond Bologna en Modena een landschappelijk ontwikkelingsscenario gemaakt. De rivieren die van de hogere Apennijnen naar de Po stromen vormen de ruggengraat voor de natuurgebieden, en er zijn verbindingszones voorgesteld, met houtwallen en grasland, en bepaalde cultuurelementen die vroeger in de druiventeelt toegepast werden: 'piantate', bomenrijen van met name esdoorns, waarlangs de druiven geleid worden. ,,Als je van Apennijnen de Po-vlakte inrijdt, vindt je tegenwoordig veel industrie. Er zijn wel een paar herstelde natuurgebieden zoals moerassen, maar het kan veel beter.
Een sterke troef van de Alterraonderzoekers in Itali is hun ervaring met ecologische rekenmodellen. Met name de modellen die de effecten voorspellen van landschapsingrepen op de verspreiding van dier- en plantensoorten. Zo kan snel berekend worden hoeveel beren erbij komen als twee Nationale Parken met elkaar worden verbonden.
,,De beer is het summum van natuur. In de Apennijnen zitten er nu een paar honderd. De beer en de wolf zijn ontzettend belangrijk voor het toerisme, daarmee krijg je toeristen in de ontoegankelijke parken van Abruzzo. Voor de Regio Abruzzo hebben Van der Sluis en een student Tropisch natuurbeheer een analyse gedaan van het ecologische netwerk. Hierbij identificeerden ze de natuurlijke ecosystemen en hoe die worden doorsneden door bijvoorbeeld wegen en spoorlijnen. ,,Vroeger zag je in Itali vooral bebouwing op de heuvels, tegenwoordig wordt er veel gebouwd in de dalen langs de wegen. Dat vormt een grote blokkade voor dieren. We geven in ons rapport diverse maatregelen aan. De bruine beer zou bijvoorbeeld gebaat zijn bij een tunnel onder een drukke provincieweg door in het dal tussen de twee Nationale Parken Maiella en Gran Sasso. Het onderzoek betreft nu een beperkt gebied, stelt Van der Sluis vast, het is zijn wens om een analyse te doen van het ecologische netwerk van heel Itali.
De biologen van Alterra komen goed voor de dag met hun kennis van ecologische netwerken en computermodellen, maar de Italianen geven hun ook stof tot nadenken. Hoe er in Nederland naar de natuur wordt gekeken is eigenlijk wel een beetje kortzichtig, blijkt. ,,In Itali gaat het niet alleen om bescherming van dieren zoals een kamsalamander of bijzondere libelle. De Italianen bekijken de natuur veel breder. Ze hechten veel waarde aan kwaliteit, en zien het verband met gezond eten, agritoerisme, duurzame landbouw, recreatiemogelijkheden en behoud van cultuur. Dat maakt het leuk om hier te werken. | Hugo Bouter