Het immuunsysteem van mensen, muizen en vissen vertoont een onverwachte overeenkomst. Dat ontdekte ir Mark Huising toen hij het DNA van die drie soorten met elkaar vergeleek. De overeenkomst had weinig te maken met de manier waarop de organismen ziektekiemen doden. Wel met de manier waarop ze hun hersenen opbouwen.,,In augustus 2002 publiceerden Japanse onderzoekers het genoom van de ballonvis, zegt Huising. ,,Dat was een wetenschappelijke primeur. Het was het eerste complete vissengenoom dat werd opgehelderd.
In dat genenpakket moesten zich de bouwplaten voor signaalstoffen voor het immuunsysteem, de CXC-chemokines, bevinden. Chemokines komen vrij bij wondjes en ontstekingen, en lokken witte bloedcellen naar de plek toe, zodat die vreemde indringers kunnen opruimen.
Mensen en muizen hebben zestien CXC-chemokines. Ze maken deel uit van de natuurlijke afweer, het gedeelte van het immuunsysteem dat als eerste in werking treedt als ziektekiemen binnendringen in het lichaam. Toen het DNA van de ballonvis was gepubliceerd kon Huising daarin gaan zoeken naar de genen voor CXC-chemokines. Hij vond er vijf.
,,De natuurlijke afweer is een basaal onderdeel van het immuunsysteem, zegt Huising. ,,We hadden daarom verwacht dat we grote overeenkomsten tussen mensen en vissen zouden vinden. Maar die vonden we niet. Dat betekent dat de overdaad aan chemokines die we bij zoogdieren vinden pas recent in de evolutie is ontstaan.
De ballonvis had slechts vijf CXC-chemokines, en die waren ook nog eens anders van structuur dan de chemokines van de mens. Op twee na. Maar juist die twee chemokines zijn - bij muizen en mensen tenminste - niet betrokken bij het doden van ziektekiemen.
,,De twee stoffen die wel overeenkwamen zijn onmisbaar voor het ontstaan van de hersenen, zegt Huising. ,,In het embryonale stadium lokken ze hersencellen naar de juiste plaats, zodat ze verbindingen kunnen vormen.
Dat vissen een eenvoudiger versie van onze natuurlijke afweer hebben betekent niet dat hun immuunsysteem minder goed werkt. ,,Vissen zijn evolutionair gezien een groot succes. Je hebt ongeveer dertigduizend soorten vissen tegenover vijfduizend soorten zoogdieren. Zonder een goed immuunsysteem was ze dat nooit gelukt. Kennelijk gebruiken ze hun geringe aantal chemokines efficinter.
Huising is als eerstegeldstroom-aio verbonden aan een samenwerkingsverband tussen de leerstoelgroep Celbiologie en immunologie en de afdeling Dierfysiologie van de KUN. Hij publiceerde zijn onderzoek in de Trends in Immunology van juni 2003. | Willem Koert