De auto verdwijnt in de komende eeuw, volgens de Britse socioloog prof. John Urry. Hij hield op woensdag 11 juni een gastcollege op de Leeuwenborch. Als het hele systeem van automobiliteit verdwijnt, inclusief het wegennetwerk en rituelen als filerijden, dan gebeurt dat in een klap, met een kortstondige revolutie.Urry is een van de vooraanstaande sociaaltheoretici van deze tijd. Volgens Urry kenmerkt het huidige sociale systeem zich vooral door desorganisatie. Het is een complex en wereldwijd samenhangend samenspel van een heleboel netwerken en stromen die zich allemaal volgens een eigen logica ontwikkelen. Dit systeem van 'global complexity' kenmerkt zich volgens Urry door het feit dat het altijd op het randje van de chaos balanceert.
Het sociale systeem dat zich sinds 1890 rondom de auto heeft ontwikkeld is een mooi voorbeeld van wat Urry bedoelt. Volgens Urry zijn de gevolgen van het dominantie systeem van automobiliteit groter en systematischer dan die van bijvoorbeeld de televisie of het internet. ,,Automobiliteit is een hybride van mens en machine, van verkeersborden en mobiliteitsculturen.'' Het is een systeem dat zich wereldwijd heeft verspreid, met als direct gevolg bijvoorbeeld de mogelijkheid voor mensen om zich in buitenwijken te vestigen, ver van het werk. In de sociologie is het volgens Urry echter veronachtzaamd.
Achteraf bekeken is het zelfs raar dat de auto - een op benzine lopende stalen constructie met grote landschappelijke en milieutechnische gevolgen - zo populair werd, stelde Urry. Stoom en elektriciteit waren rond 1900 de meest populaire energiebronnen. Dat de auto uiteindelijk de basis werd van het huidige dominante maatschappelijk systeem komt volgens Urry door allerlei kleine, toevallige ontwikkelingen. Hij vergelijkt het met het ontstaan van het huidige qwerty-toetsenbord van de computer. Dat is oorspronkelijk ontworpen om te voorkomen dat typistes zo snel typten dat de ijzeren stangen van de typemachines verstrengeld raakten.
De komende eeuw gaat de auto verdwijnen. ,,Ergens in de 21ste eeuw zal de auto een dinosaurir zijn'', aldus Urry. ,,Niemand zal begrijpen waarom zo'n groot energievretend monster de aarde heeft gedomineerd.'' Nieuwe transporttechnieken dienen zich al aan, zoals auto's op waterstof, elektronische cordinatie en sturing, en gedeprivatiseerde elektronische tolheffing. Urry verwacht echter dat het verdwijnen van het systeem van automobiliteit geen geleidelijk proces van technologische vernieuwing is, maar een plotsklapse omwenteling. Net als bij de plotselinge opkomst van internet en mobiele telefoons zal het automobielsysteem volgens Urry ook plotseling omslaan in iets anders, waarschijnlijk door bedrijven of ontwikkelingen die niets met de auto van doen hebben. ,,Wie had gedacht dat een Finse producent van toiletpapier, Nokia, de grootste producent van mobiele telefoons zou worden.'' | Martin Woestenburg