Is natuurlijk goed genoeg?
“’Natuurlijk is goed’, is een stelling waarmeeje voorzichtig moet omgaan, ook al zit de natuur fantastisch in elkaar”,aldus prof.dr. Aede de Groot in zijn rede die hij op donderdag 22 apriluitspreekt bijgelegenheid van zijn afscheid van Wageningen Universiteit.
De titel van zijn afscheidsrede Is natuurlijk goed genoeg?, suggereertdat er twijfel is aan de kwaliteit van de schepping. “Dat is echterniet het geval. Bijna elke dag zie je wel iets verbazingwekkends in denatuur”, aldus de hoogleraar Bio-organische chemie. “Er zijnveel mensen die daarom de natuur kritiekloos verheerlijken. Alleen al omdatiets natuurlijk is, is het goed.”
De Wageningse hoogleraar adviseert om een beetje op te passen met alleswat als ‘natuurlijk en dus goed’ aangeprezen wordt. VolgensDe Groot is het verstandiger om te denken: ‘Wees voorzichtig, hetkomt uit de natuur’. Platitudes als ‘Baat het niet het schaadtook niet’ kunnen met betrekking tot natuurgeneesmiddelen gevaarlijkzijn. Mogelijke interacties met reguliere geneesmiddelen zijn lang nietaltijd bekend.
Natuurstoffen worden het meest geproduceerd door planten, micro-organismen,schimmels en door vastzittende organismen zoals sponzen. Dit zijn organismendie zich met deze natuurstoffen, dus met chemische wapens, verdedigen omdatweglopen of vechten voor hen geen optie is. Deze natuurstoffen worden ineen plant of een ander organisme vaak door toeval gevormd en door het organismebehouden als het er zelf voordeel van heeft. In zo’n geval dientde natuurstof vaak ter verdediging van dat organisme. Een natuurstof zitniet in de eerste plaats in een plant om een andere gebruiker, zoals demens, er beter van te laten worden.
Inspiratiebron
Natuurstoffen zijn echter ook een grote bron van inspiratie voor de ontwikkelingvan nieuwe geneesmiddelen, aldus prof, De Groot. Veel natuurstoffen wordengetest op hun fysiologische activiteit en nieuwe activiteiten en werkingsmechanismenworden op deze manier ontdekt. Ruim dertig procent van onze huidige regulieregeneesmiddelen is gebaseerd op of ontleend aan een natuurstof, maar slechtsvier procent is werkelijk een natuurstof. Het blijkt dat de natuurstofvaak wel een aanwijzing kan opleveren in welke richting het gewenstegeneesmiddel is te vinden, maar ook, dat er aan de natuurstof zoals diegeïsoleerd wordt uit de natuur nog een en ander verbeterd moet wordenvoordat hij als geneesmiddel bij de apotheker over de toonbank kan.
Natuurstoffen vervullen een zeer belangrijke rol bij de interactie tussensoorten en individuen en ze kunnen een grote invloed hebben op het gedragvan dieren en planten. Er kan van al deze interacties een nuttig gebruikgemaakt worden in milieuvriendelijke vormen van gewasbescherming. Natuurstoffenzoals feromonen, vraatremmers en afweerstoffen kunnen een gedragspatroonbij het pestinsect opwekken dat het gemakkelijker maakt het insect op tesporen, te verdrijven of te vernietigen.
De natuur kan ook een direct bruikbaar eindproduct leveren dat alleenmaar geïsoleerd hoeft te worden, maar ook uitgangsstoffen voor deproductie van andere nuttige stoffen zoals geneesmiddelen en kleur-, geur-en smaakstoffen. In de laatste tien jaar van het natuurproductenonderzoekin Wageningen is veel aandacht besteed aan het gebruik van natuurstoffenals uitgangsstof in de organische synthese. Er is vooral gekeken naar demogelijkheden van carvon, een stof die uit karweizaad gewonnen kan worden.
Prof. Aede de Groot studeerde vanaf 1957 in Groningen Organische chemieen promoveerde op een onderwerp in de organische synthese. Als postdocintroduceerde prof. Van Tamelen hem in Groningen in de chemie van natuurproducten.Een leerzame periode was de research bij DSM waar hij zich in 1969 toelegdeop de organische synthese. In 1972 werd hij lector aan de toenmalige LandbouwhogeschoolWageningen waar hij enige jaren later hoogleraar werd. Hij concentreerdezich aanvankelijk op de milieuvriendelijke gewasbescherming, later op isolatieen identificatie van nuttige stoffen uit planten, en op de enzymchemie.
NOOT VOOR DE REDACTIE
Nadere informatie bij prof.dr. Aede de Groot, tel. 0317 482370 of e-mailaede.degroot@wur.nl . De afscheidsrede van prof. De Groot vindt plaatsop donderdag 22 april om 16.00 uur in de Aula van Wageningen Universiteit,Gen. Foulkesweg 1, Wageningen. De tekst van de afscheidsrede is verkrijgbaarbij Jac Niessen, wetenschapsvoorlichter Wageningen UR, tel. 0317 485003,e-mail jac.niessen@wur.nl