Verschillende giftige stoffen die in voeding, drinkwater, de lucht of cosmetica voorkomen kunnenelkaars schadelijke werking versterken. Bij het stellen van normen van dergelijke toxische stoffen wordt hierechter meestal geen rekening mee gehouden. Dat stelt prof.dr.ir. John Groten bij de aanvaarding van het ambtvan bijzonder hoogleraar Combinatietoxicologie op 18 november aan Wageningen Universiteit.
De gecombineerde werking van toxische stoffen in de voeding en het milieu bij lage dosering is nog onvoldoendeonderzocht, meent prof. Groten die de nieuwe leerstoel Combinatietoxicologie aan Wageningen Universiteit bekleedtvanwege het Stichting Lorentz-Van Itersonfonds TNO (LIFT-fonds).
In zijn rede Toxicologie van chemische mengsels gaat de hoogleraar in, op de schaarste aan onderzoek omgezondheidsrisicos bij blootstelling aan combinaties van stoffen te beoordelen. Het aantal stoffen waaraan de mens inlage concentraties levenslang wordt blootgesteld, bedraagt enkele duizenden. Van de mogelijkheid dat verschillende stoffenelkaars schadelijke werking versterken, wordt bij de normstelling nauwelijks rekening gehouden, evenmin wordt de optelsomvan schadelijke effecten van een mengsel aan stoffen in ogenschouw genomen. In diverse landen wordt de probleemstellingvan combinatiewerking daarom nu nader onderzocht.
Om een uitspraak te doen over vermeende interacties in een mengsel van chemische stoffen, zijn al gauw onmogelijk veelexperimenten nodig, omdat de complexiteit van experimenten exponentieel toe met het aantal stoffen. Zo zijn voor het testenvan het gecombineerde effect van drie verschillende stoffen met ndosering,zeven tests nodig (van a, b en c afzonderlijk enin alle mogelijke combinaties). Bij vier stoffen zijn er al vijftien tests nodig. Worden er ook nog eens drie verschillendedoses in aanmerking genomen dat stijgt dit aantal al tot 63 tests.
Door in de opzet van dergelijke grootschalige tests wiskundigen en statistici te betrekken, kan een vereenvoudigd enuitvoerbaar testontwerp worden gekozen dat toch nuttige informatie oplevert over de interacties tussen de stoffen. Ditspaart niet alleen in de kosten, maar ook in het aantal benodigde dierproeven.
Binnen de Europese Unie zijn zon dertigduizend chemische stoffen geselecteerd (waarvan meer dan n ton wordtaangemaakt of ingevoerd) waarvan de toxiciteit nog moet worden beoordeeld. Binnen twintig jaar moeten hiervan de gevaren enrisicos bekend zijn. Om dit doel te bereiken is het zinvol, aldus prof. Groten om meer nadruk te leggen op het ontwikkelenvan kennis per stofklasse en op relevante mengsels van stoffen zoals ze in de praktijk ook voorkomen. Ook zijn er mogelijkhedenom via computermodellen op grond van toxiciteit en blootstelling stoffen te prioriteren. Deze benadering kan ook worden toegepastvoor cocktails van geneesmiddelen of voor combinaties van voedingsingredinten. Prof. Groten gaat de gentegreerde benaderingvan stofrisicos vormgeven in een samenwerking van TNO met de leerstoelgroep Toxicologie van Wageningen Universiteit.
Prof. J.P. (John) Groten (1963) studeerde biologie en promoveerde in 1992 aan Wageningen Universiteit. Hij is werkzaamals divisiehoofd bij TNO Voeding in Zeist.
NOOT VOOR DE REDACTIE
Nadere informatie bij Jac Niessen (bij wie ook de oratietekst onder embargo verkrijgbaar is,tel. 0317 485003, e-mail jac.niessen@wur.nl of bij Astrit Verstijnen, TNO Voeding, tel. 030-6944905,e-mail verstijnen@voeding.tno.nl. Prof. Groten spreekt zijn inaugurele redeToxicologie van chemische mengsels. Over beoordeling van gezondheidsrisicos bij blootstelling aan combinaties van stoffenuit op donderdag 18 november om 16.00 uur in de Aula van Wageningen Universiteit, Gen. Foulkesweg 1, Wageningen.