Publiek vertrouwen kritische factor bij reactie op risico’s
Consumenten hechten weinig waarde aan informatie over risico’s rondbijvoorbeeld voeding, als in die informatie geen rekening wordt gehoudenmet wat hen zorgen baart. Ondanks de komst van instanties die zich bezighoudenmet voedselveiligheid, neemt het publieke vertrouwen in veilig voedselnog steeds af. Dat komt doordat het publiek vaak heel anders aankijkt tegenzulke risico’s dan wetenschappers, beleidsmakers en communicatieprofessionalsen de motieven van wet- en regelgevers, wetenschappers en de industriewantrouwt. Dat zegt prof. dr. Lynn Frewer op 27 mei 2004 bij de aanvaardingvan haar ambt als gewoon hoogleraar Voedselveiligheid en consumentengedragaan Wageningen Universiteit.
Wetenschappers en beleidsmakers zien de inschatting (‘assessment’)en analyse van risico’s nog teveel als een puur objectieve en waardevrijehandeling. Dat ligt echter allerminst voor de hand, stelt prof. Frewerin haar oratie Consumers, Food, Trust and Safety – The Need for CollaborationBetween the Social and Natural Sciences. Het is belangrijk te erkennendat waardeoordelen wel degelijk van invloed zijn in het hele proces vanrisico-analyse en risicomanagement, zegt Frewer. Zij pleit dan ook vooreen nauwe samenwerking tussen de sociale en natuurwetenschap omdat veelproblemen rond voedselveiligheid maar ook op breder terrein van gezondheidsrisico’salleen dan kunnen worden opgelost. In haar rede laat ze aan de hand vaneen reeks van voorbeelden zien dat daaraan bij Wageningen Universiteiten Researchcentrum al het nodige gebeurt.
Risicoperceptie
De reactie van het publiek op verschillende risico’s wordt bepaalddoor sociale en psychologische factoren. Mensen ervaren risico’sdie zij niet kunnen beïnvloeden als meer bedreigend dan die welkeze beter in de hand hebben. Technische risico’s, zoals de toxischeeffecten van pesticidenresten, boezemen meer angst in dan natuurlijke verschijnselen,zoals blikseminslag. En vrouwen percipiëren gezondheids- en andererisico’s hoger dan mannen. Maar ook ethische en morele overwegingenen verderstrekkende waarden zoals de integriteit van de natuur, speleneen rol in de maatschappelijke en consumentenacceptatie, laat Lynn Frewerzien aan de hand van het voorbeeld van de discussie over genetisch gemodificeerdvoedsel.
Transparantie
Er is samenhang tussen publieke perceptie van risico’s en publiekvertrouwen, hoewel niet duidelijk is of de perceptie oorzaak is van hetvertrouwen of omgekeerd, zegt Frewer. Duidelijk is dat vertrouwen de resultanteis van de perceptie van burgers van de eerlijkheid van instellingen, aandachtvoor publiek welzijn en van competentie. Minder transparantie vergroothet publieke wantrouwen maar meer transparantie hoeft niet tot groter vertrouwente leiden. Als door meer transparantie onzekerheden en verschillen vaninzicht bij het vaststellen van risico’s blijken en vatbaar zijnvoor publieke twijfel, maar niet expliciet worden gemaakt in de communicatie,dan is het waarschijnlijk dat het publieke wantrouwen groeit. In feiteis hier sprake, vindt Frewer, van een onderschatting door wetenschappersen beleidsmakers van het vermogen van het publiek om om te gaan met onzekerheid.Zo’n tien jaar geleden bleek in Engeland het publiek verontrust overhet gebrek van de Britse regering om te erkennen dat het onzeker was datBSE één van de oorzaken was van de ziekte van Creutzfeld-Jakob.
Een specifiek probleem ziet Frewer in de risico-variatie onder de bevolking,waarbij sommige groepen meer risico’s lopen dan anderen. Daarbijblijkt niet zelden dat met de meest kwetsbare groepen het moeilijkst valtte communiceren.
Het vertrouwen van de burger en consument in de activiteiten van risico-analysten,-managers en andere betrokkenen neemt toe als er sprake is van meer transparantie,maar ook van meer nadruk op het democratisch betrekken van de burger daarbij.Als daarbij niet uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met meningen eninzichten van het publiek, is zo’n proces van het betrokken van deburger meer een public relations actie dan een poging om democratisch beslissingente nemen rond het vaststellen en managen van risico’s, stelt Frewer.
Prof. dr. Lynn Jayne Frewer (1960) studeerde psychologie en ergonomieaan de universiteiten van Bristol en Londen (UK) en promoveerde in 1986aan de universiteit van Leeds. Zij was onder meer (senior) onderzoeksteraan het Institute of Food Research in Reading (UK). Daarna was zij aanhet gelijknamige instituut in Norwich hoofd van de Consumer Science Group.Op 1 september 2002 werd zij hoogleraar Voedselveiligheid en Consumentengedragaan Wageningen Universiteit. Daarnaast is zij onder meer lid van de BritishPsychological Society en adviseur van de Wereldvoedselorganisatie FAO ophet gebied van risicocommunicatie. Lynn Frewer heeft tientallen publicatiesop haar naam staan.
NOOT VOOR DE REDACTIE
Nadere informatie bij prof.dr. Lynn Frewer, tel. 0317 482550, e-mail lynn.frewer@wur.nl.De tekst van de oratie is verkrijgbaar bij Bouke de Vos, persvoorlichterWageningen UR, tel. 0317 480180, e-mail bouke.devos@wur.nl. De oratievindt plaats op 27 mei, 16.00 uur in de Aula van Wageningen Universiteit,Gen. Foulkesweg 1, Wageningen. U kunt ook mailen naar Corporate Communicatie:pers.communicatie@wur.nl.