De plantenecoloog Jasper van Ruijven promoveerde op 7 januari aan WageningenUniversiteit bij professor Frank Berendse. Zijn proefschrift beschrijft deopzienbarende resultaten van twee grote, meerjarige proeftuinexperimenten,die deze week de toonaangevende internationale tijdschriften Science en PNAS haalden.
Het eerste experiment gaat over het belang van biodiversiteit voor hetecosysteem. De relatie tussen soortenrijkdom en het functioneren van ecosystemenis een omstreden onderwerp binnen de ecologische wetenschap. Twee groepenEuropese en Amerikaanse onderzoekers concludeerden eind jaren negentigdat een hoge plantendiversiteit belangrijk is voor ecosystemen omdat niche-complementariteittussen soorten leidt tot een completer gebruik van de aanwezige resourcesin vegetaties met een hoge diversiteit. Deze resultaten werden echter metde nodige scepsis ontvangen en in toonaangevende tijdschriften als Nature en Science en op internationale conferenties woedde een heftig debat tussenvoor- en tegenstanders. Het belangrijkste punt van kritiek was het belangvan een zogenaamd steekproef-effect (bij meer soorten is simpelweg de kansop de aanwezigheid van een soort die erg belangrijk is voor het ecosysteemgroter).
De heftige discussies waren voor de jonge onderzoeker en zijn promotorreden een nieuw experiment op te zetten. Berendse behoorde tot de scepticien wilde met dit experiment het ongelijk van eerder onderzoek aantonen.Het onderzoek leverde echter onverwachte resultaten op, die binnenkortzullen verschijnen in de Proceedings of the National Academy of Sciences van de USA. Ze bewijzen definitief dat diversiteit wel degelijk een groterol speelt in het functioneren van ecosystemen. Dit wordt volledig veroorzaaktdoor niche-complementariteit tussen soorten en kan duidelijk niet wordentoegeschreven aan steekproef-effecten.
In het tweede experiment werd het effect van verschillende plantenetersop plantendiversiteit onderzocht. De laatste jaren is er veel aandachtvoor de rol van boven- als ondergrondse organismen in het reguleren vanplantendiversiteit. Veel van dit onderzoek richt zich echter exclusiefop één groep van organismen, terwijl ze in de natuur vaaktegelijkertijd actief zijn. Het onderzoek van Van Ruijven en Berendse,dat werd uitgevoerd in samenwerking met onderzoekers van het NederlandsInstituut voor Oecologisch Onderzoek (NIOO), laat zien hoe belangrijk hetis om de organismen ook samen te onderzoeken. Afzonderlijk hadden de ondergrondseplanteneters (in dit geval ritnaalden, keverlarven die van plantenwortelsleven) een positief effect op de plantendiversiteit terwijl de bovengrondseplanteneters (sprinkhanen) geen effect hadden. Als ze echter tegelijkertijdaanwezig waren, hadden ze een sterk negatief effect op de plantendiversiteit.
Deze verrassende resultaten werden veroorzaakt doordat de herbivoren verschillendevoorkeuren voor voedselplanten hadden die leidden tot verschuivingen inde concurrentie tussen de planten in de vegetatie. Dit onderzoek laat ziendat het gezamenlijke effect van herbivoren niet voorspeld kan worden opbasis van hun afzonderlijke effecten en onderstreept dat juist de interactiestussen verschillende organismen bestudeerd moet worden om de dynamiek vannatuurlijke systemen te kunnen begrijpen. Het onderzoek werd gepubliceerdin het januarinummer van Ecology Letters, maar kreeg deze week extra aandachtomdat Science had besloten er een kort stuk aan te wijden.
NOOT VOOR DE REDACTIE
Van Ruijven & Berendse (2005) Proceedings of the National Academyof Sciences USA 102: 695-700; Van Ruijven et al. (2005) EcologyLetters 8:30-37;
Science 307: 183
Jasper van Ruijven is bereikbaar via tel. 00 44 207 5942488, e-mail j.vanruijven@imperial.ac.uk of jasper.vanruijven@wur.nl
Prof. Frank Berendse op tel. 0317 484973, e-mail frank.berendse@wur.nl