Ziet een veehouder veel straatgras, varkensgras of groot weegbree in zijn graszode, dan wijst dat op overbeweiding. Gaat het klein hoefblad of speenkruid in bloei of lopen de wilgen uit, dan kon het wel eens tijd zijn om het gras te bemesten. In het project Koeien & Kansen zijn een groot aantal biologische richtingwijzers gedentificeerd, die veehouders kunnen helpen bij beslissingen in de bedrijfsvoering.Het gaat er ons niet om dat boeren beter leren kijken naar de natuur, zegt ir Koos Verloop, onderzoeker duurzame melkveehouderij bij Plant Research International van Wageningen UR. Wij willen melkveehouders gewoon instrumenten in handen geven, waardoor zij efficinter en dus duurzamer kunnen produceren. Je kunt echt winst behalen als je in je bedrijfsvoering meer het spel met de biologie leert spelen en biodiversiteit als een functioneel aspect van landbouw beschouwt.
De biologische richtingwijzers zijn vastgesteld in samenwerking met het Centrum voor Landbouw en Milieu. Ze kunnen bijvoorbeeld gebruikt worden om vast te stellen wanneer het gras het beste voor het eerst bemest kan worden. In de praktijk wordt nu nog veel gebruik gemaakt van de temperatuursom: als de som van de gemiddelde dagtemperatuur vanaf 1 januari 18 graden heeft bereikt, is het tijd om te bemesten. Aan die rekenregel valt wel wat te verbeteren, meent Verloop. Die houdt er geen rekening mee dat sommige bodems een keer natter zijn of dat ze op een zuidhelling liggen.
De biologische richtingwijzers bestaan voor het grootste deel uit waarneming aan plantensoorten in de graszode. Ze zijn ontleend aan botanisch onderzoek dat reeds in de jaren vijftig is uitgevoerd. Zo zijn duizendblad en schapezuring indicatoren voor droog grasland, terwijl geknikte vossenstaart juist wijst op vochtige omstandigheden. Ook voor verdichte bodem, overbeweiding en bemesting zijn indicatorplanten beschikbaar.
De geselecteerde richtingwijzers zijn getoetst op zes pionierbedrijven die deelnemen aan het Koeien & Kansen-project. De ervaring van een deelnemer was aanleiding het uitlopen van wilgen op te nemen als indicator voor het bemestingstijdstip. Verloop benadrukt dat er dit seizoen nog onderzoek gedaan wordt om vast te stellen of de richtingwijzers inderdaad geschikt zijn als adviseurs in de bedrijfsvoering. / Gert van Maanen