Rector magnificus Bert Speelman spreekt de Wageningse hoogleraren toe.
Fundamentele wetenschap wordt vooral gedreven door de wetenschap zelf, maar ook de samenleving moet een stem krijgen. Ethiek gaat altijd over dilemmas, over het maken van keuzes en wie er mag kiezen. Wetenschap mag echter nooit gedicteerd worden door belangengroepen, dat zei de Wageningse ereprofessor en FAO-topvrouw prof.dr.ir. Louise Fresco. Fresco was een van de mensen die tijdens het Ethiekdebat dat Wageningen Universiteit 9 maart hield voorafgaande aan de viering van de 87ste Dies Natalis van de universiteit.In het debat werd onder meer ingegaan op de vijf principes achter de nieuwe gedragscode van de gezamenlijke Nederlandse universiteiten voor wetenschappelijk onderzoek: zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid, onpartijdigheid en onafhankelijkheid.
De Rotterdamse emeritus-hoogleraar Medische genetica prof.dr. Hans Galjaard vond zulke regels toch vooral uitermate saai. Als je alle regels zou lezen, kom je niet meer toe aan onderzoek. Er is dan al helemaal geen gevaar dat ik het verkeerde onderzoek ga doen. Hij maakte zich vooral zorgen als ethische discussies de richting van het onderzoek gaan bepalen. Fresco: ,,Ethiek moet misschien niet de richting bepalen, maar je mag van een wetenschapper wel verwachten dat er een risico-analyse uitgevoerd wordt voor een onderzoek van start gaat. Er zijn volgens haar verschillende niveaus van verantwoordelijkheden in de wetenschap. Je hebt individuele, maar ook institutionele, nationale en zelfs transnationale verantwoordelijkheden. Een gedragscode kan hierbij een stimulerende rol spelen, maar nog veel belangrijker is het onderzoeksklimaat bij een kennisinstelling.
Wageningse studenten riepen op om in de opleiding meer aandacht te besteden aan ethiek. Docenten moeten meer ethiek in hun colleges opnemen. Ik maak me erg zorgen als wetenschappers niet echt blijken na te denken over wat ze nou eigenlijk doen, zei studente Babs Jaspers. Volgens Fresco zouden promotiestudenten in extreme gevallen ook de mogelijkheid moeten krijgen om hun onderzoek af te breken als ze met overtuigende argumenten kunnen aantonen dat ze in gewetensnood dreigen te raken.
In de toekomst zullen ethische vragen rond patenteren en intellectueel eigendom een grote rol gaan spelen in de levenswetenschappen, meent Fresco. Voor de wetenschap is het vooral van belang dat het publiek respect wordt herwonnen. Nu staat een wetenschappelijk inzicht op internet direct naast de meest grote onzin.
De voormalige Wereldbank-topman prof. Ismail Serageldin, eveneens Wageningse ereprofessor en bibliothecaris van de Bibliotheek van Alexandri, denkt dat ethiek in de wetenschap terug te brengen is tot een simpel uitgangspunt. De wetenschapper is natuurlijk ook gewoon een burger en het burgerschap laat hij niet achter bij de deur van zijn lab. Ethische dilemmas illustreerde hij aan de hand van het verhaal waarbij gevraagd wordt een fluit te geven aan een van drie kinderen en je steeds alleen informatie over een van de kinderen krijgt. Als je hoort dat het ene kind arm is en de anderen alles alle hebben, ben je geneigd hem de fluit te geven. Maar als je alleen hoort dat het tweede kind muzikaal is, kies je waarschijnlijk voor hem. Hoor je echter dat het derde kind de fluit zelf gemaakt heeft, dan geef je het waarschijnlijk aan hem. Het gaat om de afweging tussen gelijkheid, gebruik en eigendom. Het wordt pas echt moeilijk als je alle drie verhalen kent. | Gert van Maanen