Ixodes ricinus (Schapenteek) larve – nimf – mannetje – vrouwtje
Foto: Fedor Gassner
Wageningen Universiteit en De Natuurkalender zijn gestart met het in kaart brengen van het voorkomen van teken in Nederland en waar en wanneer mensen door teken worden gebeten. Zij vragen daarbij de medewerking van het publiek. Het doel is om beter inzicht te krijgen onder welke omstandigheden en in welke omgeving men risico loopt op een tekenbeet. Ander doel is om het Nederlandse publiek te informeren over hoe om te gaan met teken.
Teken brengen de ziekte van Lyme over. Deze ziekte wordt door bacteriën veroorzaakt en leidt tot een complex van ziekteverschijnselen zoals vermoeidheid, artritis en neurologisch aandoeningen die vaak van chronische aard zijn. In de periode 1994 tot 2005 is het aantal gerapporteerde Lyme-patiënten bijna verdrievoudigd, van 6.000 tot 17.000. Het aantal mensen dat een teek door hun huisarts liet verwijderen is in die periode toegenomen van 23.000 tot 73.000.
Het is onduidelijk hoeveel mensen daadwerkelijk een tekenbeet oplopen en op welke plaatsen en zich niet bij de huisarts melden. Verder is de precieze oorzaak van de toename van het aantal tekenbeten nog onduidelijk. Gezien de gezondheidsrisico’s en de onbekendheid van het publiek met teken en tekenbeten is dringend meer informatie nodig, vinden de organisatoren.
Over het voorkomen van teken en de verspreiding over Nederland is nog relatief weinig bekend. Hier en daar zijn tot nu toe slechts lokale onderzoeken gedaan. Daarom monitoren de initiatiefnemers heel Nederland, met een vergelijking tussen de verschillende regio’s. Op die manier willen zij in beeld krijgen hoe tekenpopulaties zich op diverse plaatsen ontwikkelen en in welke dichtheden teken voorkomen. Op basis van dat inzicht willen zij toe naar een model dat het risico op tekenbeten kan voorspellen.
Zo wordt het mogelijk om het publiek, de gezondheidsector, overheden en terreinbeherende instanties beter te informeren over risico’s. Daarnaast bieden de gegevens een heel scala aan nieuwe onderzoeksmogelijkheden die inzicht in huidige en mogelijke toekomstige veranderingen in aantallen teken en de besmettingskans met de ziekte van Lyme vergroten.
Nederland is het eerste land in Europa waar op landelijke schaal dit soort tekenonderzoek wordt gedaan.
Internet
Tekenbeten kunnen via internet worden gemeld via www.natuurkalender.nl. Alle gemelde tekenbeten zijn live te volgen op kaartjes en grafieken. Bij de melding van een tekenbeet moet men aangeven waar, wanneer, bij welke activiteit (wandelen, tuinieren, etc.), en in welke omgeving (bos, tuin, heide, etc.) de beet is opgelopen. Hiermee wordt het voor het eerst mogelijk om te bepalen onder welke omstandigheden men risico loopt op een tekenbeet. Tekenbeten op (huis)dieren kunnen niet doorgegeven worden.
Teken vangen
Naast het monitoren van tekenbeten gaan de initiatiefnemers van juli 2006 tot en met november 2007 in samenwerking met het IVN (Vereniging voor natuur-en milieueducatie) op 25 locaties door heel Nederland teken vangen. Een keer per maand lopen vrijwilligers een vaste route van 200 meter met een wit laken. De teken die op het laken springen worden geteld en door Wageningen Universiteit onderzocht op de aanwezigheid van de Borrelia bacterie, die de ziekte van Lyme kan veroorzaken.
Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt met financiering van het onderzoekprogramma Ruimte voor Geo-Informatie (www.rgi.nl) en de HIER-campagne van de goede doelen van de Nationale Postcode Loterij (www.hier.nu).