Ondervoeding is nog altijd de ernstigste bedreiging voor de gezondheid van de wereldbevolking en de belangrijkste oorzaak van kindersterfte in de wereld. Ongeveer een derde van de bevolking in ontwikkelingslanden kampt met tekorten aan micronutriënten, zoals vitaminen en mineralen. Investeren in het oplossen van dat tekort kan veel opleveren, maar de aanpak daarvan is tot nu toe teveel versnipperd en te weinig innovatief. Dat zegt prof.dr. Michael Zimmermann op 5 juli bij de aanvaarding van het ambt van bijzonder hoogleraar Micronutriënten en gezondheid in ontwikkelingslanden aan Wageningen Universiteit. Unilever financiert grotendeels zijn leerstoel en is partner bij zijn onderzoek.
Zimmermann pleit in zijn inaugurele rede, Global control of micronutrient deficiencies; divided they stand, united they fall voor een integrale aanpak van het hongerprobleem. Dat moet volgens hem door de tekorten van verschillende micronutriënten in samenhang te bezien. Ook moeten de verschillende strategieën die tot dusverre gescheiden werden gevolgd op elkaar af worden afgestemd. En tenslotte moeten de verschillende organisaties - overheid, bedrijfsleven en wetenschap - beter samenwerken. Een gecombineerde benadering werkt beter, stelt hij.
Innovatie
Maar Zimmermann vindt de traditionele strategieën niet voldoende. Aanvullend moet er veel inspanning worden gestoken in innovatie. Hij wijst daarbij op het via veredeling of genetische modificatie verhogen van zowel het gehalte aan vitaminen en mineralen als de absorptie ervan (‘bio-fortification’). Zo kan bijvoorbeeld via modificatie van genen in rijst het ijzergehalte worden verhoogd en tegelijk de absorptie van ijzer in het menselijk lichaam worden vergroot. Daarnaast ziet Zimmermann veel in het gebruik van nanotechnologie, om de oplosbaarheid van micronutriënten in water en de absorptie daarvan door het lichaam te vergroten. IJzersulfaat wordt gewoonlijk slecht opgenomen door het menselijk lichaam, maar wordt deze stof goed geabsorbeerd als de deeltjesgrootte van de stof vele malen wordt verkleind, zoals Zimmermann eerder in een dierstudie vond.
Zimmermann verwacht dat traditionele strategieën samen met de innovatieve nieuwe technologieën voor een doorbraak kunnen zorgen om het tekort aan vitaminen en mineralen in het voedsel onder controle te krijgen.
Versnippering
Programma’s van overheden en internationale organisaties gericht op het afzonderlijk oplossen van bijvoorbeeld tekorten aan Vitamine A, ijzer, jodium of zink hebben ondanks grote inspanningen maar relatief weinig effect gehad: het tekort aan Vitamine A draagt nog altijd bij aan de dood van een miljoen kinderen per jaar en jodiumtekort bij de moeder tijdens de zwangerschap veroorzaakt een achterstand in verstandelijke ontwikkeling bij 18 miljoen kinderen per jaar.
Onderzoek wijst uit dat veel van deze tekorten in samenhang voorkomen, aldus Zimmermann. Jodiumzout heeft bijvoorbeeld weinig effect in gebieden waar tekorten aan vitamine A en ijzer voorkomen. Volgens hem is duidelijk dat de beste manier om tekorten aan verschillende micronutriënten te voorkomen een samenhangende en meervoudige aanpak is.
Hetzelfde geldt voor de strategieën om dat te bereiken. Het helpt niet zoveel, aldus Zimmermann, als afzonderlijk wordt ingezet op het toevoegen van vitaminen en mineralen aan de voeding (fortification), of via tabletten of drankjes buiten de voeding om (supplementation), of via gevarieerde voeding (dietary diversification). Hoewel dietary diversification op de langere termijn het beste is, zijn fortfication en supplementation voor de kortere termijn onmisbaar.
Michael Bruce Zimmermann (1958), die zowel de Zwitserse als Amerikaanse nationaliteit heeft, studeerde onder meer voedingswetenschappen in Berkeley, Californië en promoveerde cum laude in de medicijnen, aan de Vanderbilt University, Nashville, Tennessee (VS). Hij is thans, vanaf 1997, docent en onderzoeker aan het Instituut voor levensmiddelen- en voedingswetenschappen van de Zwitserse Federale Technische Hogeschool in Zürich (ETHZ).
De leerstoel van prof. Zimmermann en diens staf is mede mogelijk gemaakt door Unilever. Het bedrijf financiert ook drie promotieplaatsen en zes masterbeurzen; in alle gevallen voor studenten uit ontwikkelingslanden. Daarnaast zal er een wetenschappelijke samenwerking opgezet worden tussen Unilever en de groep van prof. Zimmermann. Deze financiële ondersteuning en wetenschappelijke samenwerking vloeit voort uit de ambitie om bij te dragen aan een verbeterde voeding in ontwikkelingslanden, met name door het terugdringen van tekorten aan micronutriënten via voedingsmiddelen.