Het volledig kunnen garanderen van herkomst en kwaliteit van biologisch varkensvlees over de hele productieketen, tot in het schap van de winkel, is het doel van een garantiesysteem dat door De Groene Weg, Nedap, IPG en Wageningen University, onderdeel van Wageningen UR, gezamenlijk wordt ontwikkeld in het project TIVO. Deze innovatie moet de concurrentiekracht van de keten van biologische varkensvlees uit Nederland verder versterken. Zo’n garantie, die op dit moment nog niet mogelijk is, is van groot belang voor het vertrouwen van zowel de consument als de retailsector in biologisch vlees en zal daarom het marktaandeel vergroten, aldus de partners in dit project.

Het onderzoeksproject TIVO – Traceerbaarheid en Identificatie van Varkens in de Organische keten - ,dat ongeveer drie jaar gaat duren, is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage vanuit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling  en vanuit de provincie Gelderland. Food Valley heeft bemiddeld in het contact met deze instanties. Naast De Groene Weg en Wageningen University nemen ook Nedap, Nederlandse Apparaten fabriek, en IPG, Institute for Pig Genetics, deel. De partners in TIVO willen met hun samenwerking laten zien hoe in de regio Oost-Nederland op duurzame en innovatieve wijze biologisch varkensvlees kan worden geproduceerd.

In het TIVO-project wordt niet alleen een organisatorische infrastructuur ontwikkeld, waarbij alle partijen in de keten hun informatie uitwisselen en processen op elkaar afstemmen, maar ook een technische infrastructuur. Die laatste is onder meer gebaseerd op elektronische identificatie en DNA-identificatie.

Elektronische identificatie is gericht op de gang van het varken van het primaire productiebedrijf tot het als karkas in het slachthuis hangt. Elektronische identificatie maakt het mogelijk om diverse gegevens van het individuele varken automatisch en efficiënt te verzamelen, gegevens te koppelen van diverse bronnen op individuele basis en daarmee verbeterde ketenmanagementinformatie te verzamelen.

DNA-identificatie is gericht op het vervolgtraject, inclusief het vlees in het winkelschap, zodat ook het stukje vlees herleid kan worden naar het varken, het bedrijf van herkomst en/of de vader en moeder van het varken. Hiermee is de traceerbaarheid van het varkensvlees maximaal. Tevens kan op die manier de kwaliteit en herkomst van het vlees aan de consument worden gegarandeerd.

Vier partners
De Groene Weg BV (DGW), te Groenlo, is regisseur van de biologische varkensketen in Nederland en tevens Europees marktleider in het inkopen, produceren en verwaarden van biologisch rund- en varkensvlees met name in Nederland, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Voor haar biedt het TIVO-project mogelijkheden om op termijn garanties te kunnen geven over de biologische herkomst aan met name de grootschalig inkopende partijen in retail en foodservice op de Noordwest-Europese markt.

Nedap NV, te Groenlo, houdt zich al meer dan dertig jaar bezig met het verzamelen en verwerken van individuele diergegevens door middel van elektronische identificatie. Het verzamelen van data rondom een individueel dier van boerderij tot slachthuis zal op een eenduidige en eenvoudige manier moeten gebeuren. Voor Nedap ligt hier binnen het TIVO-project de kans om technieken,producten en de bijbehorende infrastructuur zo te ontwikkelen dat ze hiervoor geschikt zijn.
IPG BV (Institute for Pig Genetics), te Beuningen, is het kennis- en informatiecentrum voor fokkerij en KI-programma’s. Op basis van haar foktechnische administratie, waarin meer dan een miljoen fokvarkens over 25 landen jaarlijks worden geregistreerd en gevolgd vanaf geboorte, richt IPG zich binnen TIVO op een database en de opzet van een informatiemanagementsysteem voor ketenoptimalisatie.

De betrokken groepen Management Studies en Operations Research and Logistic van Wageningen University hebben veel expertise op het gebied van ketenmanagement en innovatie rond productieketens in verschillende toepassingsgebieden en in verschillende landen en continenten. Wageningen Universiteit zal zich met name richten op het ketenbreed inrichten en optimaliseren van informatieverzameling en –uitwisseling.

Sphagnum mossen (ca. 285 soorten) bedekken ongeveer een procent van het land op aarde en komen vooral voor in hoogveengebieden, en wordt bijvoorbeeld gebruikt als orchideeëngrond. Het mos legt naar verhouding veel CO2 vast, waarschijnlijk meer dan enig ander plantengeslacht op het land. Het veenmos kan zich succesvol voortplanten door zijn minuscule sporen – 22 tot 45 micrometer – te laten verspreiden door de wind. 20.000 tot 24.000 sporen zitten in een bolvormig doosje van 2 mm diameter, op een steeltje van ongeveer een centimeter hoog. Voor de goede verspreiding van de sporen via de wind is het echter nodig dat ze minmaal tien centimeter boven de grond uitkomen. Het is al langer bekend dat het sporendoosje functioneert als een miniatuurluchtdrukpistool dat het sporenwolkje met een hoorbaar knalletje tot een hoogte van vijftien à twintig centimeter kan schieten.


















Sporendoosje van het veenmos Sphagnum fimbriatum in een gesloten en geopende toestand.
(foto's Johan L. van Leeuwen)

Supersnel
In het julinummer van Science beschrijven de Amerikaanse onderzoekers Dwight Whitaker en Joan Edwards het lanceringsproces, dat zich voltrekt in tienden van milliseconden. Zij namen het uitschieten van de sporen op met een high-speed videocamera, met snelheden van 10.000 tot 100.000 beelden per seconde. Zij constateerden dat de sporen met meer dan honderd kilometer per uur omhoog schieten. Dat zij zo hoog kunnen komen, is omdat de sporen en masse wegschieten. Daardoor ontstaat een ringwerveltje - te vergelijken met de ringwerveltjes die rokers soms uitblazen – dat een veel grotere impuls heeft dan een enkele spore en daardoor ook veel langzamer afremt. Een enkele spore zou door de hoge wrijvingsweerstand slechts enkele millimeters ver komen. Na de explosie zorgt dezelfde hoge wrijvingsweerstand ervoor dat de lichte sporen slechts zeer langzaam dalen, waardoor turbulente wind ze over vele kilometers kan verspreiden.

36.000 g
Op verzoek van de Science-redactie beschrijft de Wageningse hoogleraar Experimentele zoölogie, prof. Johan van Leeuwen, deskundige op het gebied van biomechanica, in hetzelfde nummer hoe het afschieten in zijn werk gaat. Het wegschieten van sporen volgt op het ontstaan van een grote overdruk in het sporendoosje ten opzichte van de omringende lucht – tot wel vier atmosfeer. Dat doosje krimpt onder invloed van de zon, waardoor de inhoud afneemt en de lucht die zich onderin het doosje bevindt wordt samenperst. Op de top van het doosje bevindt zich een dekseltje dat door de interne druk wegschiet. Hierdoor krijgt de opgebouwde luchtdruk vrij spel op de massa sporen.


Schema: Johan L. van Leeuwen

Van Leeuwen berekende de versnelling waarmee het afschieten gaat als gevolg van de inwendige luchtdruk in het sporendoosje. Via een eenvoudig rekenmodel voorspelde hij een startversnelling van 32.000 g. Die versnelling neemt snel af door het omlaaggaan van de luchtdruk tijdens het afschieten. De beelden van Whitaker en Edwards analyserend kwam hij zelfs op een waarde van 36.000 g, voor zover bekend de hoogste waarde ooit gemeten in de plantenwereld. G (van gravitatie) is de versnelling van de zwaartekracht. Ter vergelijking, de mens raakt al bewusteloos bij een versnelling van 10 g.

Daarnaast vroeg Van Leeuwen zich af hoeveel lucht en hoeveel sporen er in het doosje zouden moeten zitten om de aanmaak en verspreiding van de sporen optimaal te maken. Zijn voorspelling van een sporenvulling met 54 procent van het sporendoosjes vlak voor de explosie bleek goed overeen te komen met de gevonden waarden van iets meer dan vijftig procent.

De onderzoekers van IMARES, onderdeel van Wageningen UR, deden de waarnemingen vooral ten noorden van Terschelling tijdens het tellen van bruinvissen vanuit de lucht. Wetenschappers van de Beheerseenheid van het Mathematisch Model van de Noordzee (BMM/KBIN) in België, troffen de oranjerode tot witte ‘brij’ aan tijdens toezichtsvluchten in grote delen van het zeegebied tussen Oostende en De Panne, tot twintig mijl uit de kust .

De zeevonk Noctiluca scintillans is een grote eencellige alg met een diameter van 0,5 tot 1 millimeter, die voorkomt in zeewater. Deze zogenaamde dinoflagellaat ziet er uit als een klein doorzichtige ballonnetje met een staartje aan de achterkant. De massale bloei lijkt op vervuiling van het zeewater. De algenbloei is echter een natuurlijk verschijnsel dat vooral optreedt tijdens kalm en warm weer in juni en juli. Door het drijfvermogen en het meestentijds rustige weer van afgelopen week stegen de algen massaal op naar het zeeoppervlak. De rode kleur wordt veroorzaakt door het pigment in de cellen.

Nachtlichtje
Strandbezoekers kennen Noctiluca vooral als de ‘lichtende zee’. Het breken van de golven brengt de alg in beweging, waardoor hij via een chemische reactie licht gaat geven. Onderzoekers veronderstellen dat de alg daardoor zijn predatoren, zoals garnalen, afschrikt en ze daarmee tegelijkertijd zichtbaar maakt voor hongerige vissen. De officiële naam van zeevonk Noctiluca scintillans, betekent letterlijk ‘flitsend nachtlichtje’. Vroeger luidde zijn naam nog poëtischer: Noctiluca miliaris, ofwel 'duizend nachtlichtjes'.

CESAR is een samenwerkingsverband tussen RIVM, TU Delft, TNO, ECN, Wageningen University, ESA en KNMI. In de nieuwe samenwerkingsovereenkomst hebben de instituten binnen CESAR afspraken gemaakt over gezamenlijke deelname in Europese projecten, over het delen van elkaars data en over het organiseren van intensieve meetcampagnes.

De meetgegevens zijn beschikbaar via de Cesar database: http://www.cesar-database.nl/

Het centrale punt van dit CESAR-consortium (Cabauw Experimental Site for Atmospheric Research) is de KNMI-meetmast in Cabauw. De 213 meter hoge meetmast wordt gebruikt om op verschillende hoogtes de gesteldheid van de atmosfeer te meten zoals wolken, aerosolen (fijnstof), temperatuur, vocht. Deze metingen van allerlei soorten meetinstrumenten zijn essentieel om een beter begrip te krijgen van het weer, het klimaat en de verspreiding van luchtvervuiling.

Voorbeelden van meetinstrumenten op de KNMI-meetmast zijn de Lidar en Drizzle Radar. De Lidar-metingen zijn van groot belang geweest bij het traceren en meten van de aswolk uit de IJslandse vulkaan. De Drizzle Radar – ontwikkeld door TU Delft – is een zeer gevoelige neerslagradar die fijne motregen kan waarnemen in een gebied van dertig kilometer rondom de meetmast.

Het pleidooi voor nadruk op ecodiensten schrijven onderzoekers van Alterra in het boekje Natuur voor iedereen: participeren, investeren en profiteren. Natuurbeleid is nu vooral gericht op bescherming in reservaten, licht medeauteur Kees Hendriks toe. Maar dat alleen is volgens hem niet genoeg om de biodiversiteit veilig te stellen. Ook buiten de ecologische hoofdstructuur en Natura-2000 gebieden is volop natuur aanwezig. Natuur die we niet als reservaat moeten beheren, maar als natuur waar iedereen van kan profiteren.

Prijskaartje
En dat kan volgens Hendriks en collega’s het beste door natuur te zien als leverancier van zogenoemde ecosysteemdiensten. Dat zijn diensten als voedselproductie, het  leveren van schoon water en schone lucht, recreatie, en welzijn. Aan die diensten hangt nu meestal geen keihard prijskaartje. Maar dat moet veranderen. ‘Want gratis zijn ze zeker niet’, legt Hendriks uit. ‘Het is gratis zolang zo’n dienst goed functioneert. Maar als je dat verprutst, kost het veel geld om het te herstellen.’

‘Je moet in feite de verborgen kosten en (vooral) baten van ecosysteemdiensten zichtbaar maken. Neem de waterzuivering: je kunt kiezen voor een technologische oplossing door zuivering in een betonnen bak, maar je kunt ook investeren in een rietkraag als heliofytenfilter. Dat laatste levert naast waterzuivering ook een stapeling op van andere diensten zoals natuur, wateropvang en recreatie.’

Nieuw natuurbeleid vereist volgens Hendriks een ‘omslag in het denken’. Van een defensieve natuurbeschermingin reservaten naar een meer economische benadering van natuur als reservoir van nuttige functies voor de samenleving. Functies waar op de een of andere manier door de gebruiker voor betaald moet worden. Die nutsfunctie van natuur verschilt van plek tot plek. Hendriks en collega’s delen Nederland daarom op in drie landschappen: natuurlandschap, landbouwlandschap en multifunctioneel landschap. Elk met zijn eigen gebruiksfuncties. ‘Het is een schets van hoe Nederland er over tientallen jaren uit zou kunnen zien, gebaseerd op ontwikkelingen die gaande zijn. Die driedeling is handig om te kunnen sturen op ecosysteemdiensten die voor dat gebied van belang zijn.’

Zo’n nieuwe benadering vergroot volgens Alterra ook het draagvlak voor natuur. ‘Mensen moeten beseffen dat natuur niet alleen maar mooi is en om van te genieten. Natuur is ook bruikbaar en kan geld opleveren. Dus moet je er zuinig op zijn.’ | Roelof Kleis

Bovenstaand bericht is geproduceerd door de redactie van Resource, het blad voor Wageningen UR (University & Research centre). Meer informatie bij Pers- en wetenschapsvoorlichting van Wageningen UR, e-mail: pers.communicatie@wur of bij de redactie van Resource, e-mail: resource@wur.nl. Zie ook www.resource.wur.nl.

Op 14 juli overhandigt gedeputeerde Harry Keereweer van de provincie Gelderland het onderzoekrapport aan de dijkgraven van de waterschappen Rijn en IJssel, Rivierenland, Groot Salland en Veluwe, aan Rijkswaterstaat en aan het Wereld Natuur Fonds. In het onderzoek van Alterra, onderdeel van Wageningen UR, ARK Natuurontwikkeling en Kurstjens ecologisch adviesbureau zijn alle Rijntakken (IJssel en Oude IJssel, Neder-Rijn, Waal en Gelderse Poort) bekeken op hun kansen voor de otter. De conclusies zijn positief.

Alterra-onderzoeker Hugh Jansman: “De otters die we in de Kop van Overijssel hebben uitgezet doen het daar inmiddels zo goed, dat al dieren uitwijken naar nieuwe leefgebieden. Uit onze analyse komt naar voren dat in de Gelderse Poort en de uiterwaarden van de IJssel en de Waal in potentie genoeg ruimte is voor een otterpopulatie van ieder zo’n 30 dieren. Het belangrijkste aandachtspunt is de verkeersgevoeligheid van otters. Otters lopen als oeverbewonend zoogdier een aanzienlijk risico om bij het oversteken van wegen overreden te worden. Toch liggen er goede kansen, mits er serieus werk wordt gemaakt van ontsnippering. Als in potentieel ottergebied bijvoorbeeld een beek kruist met een verkeersweg, kan dit knelpunt worden verholpen met de aanleg van loopplanken onder de brug in combinatie met een geleidend raster. Zo kunnen otters veilig passeren.”
 
Daarnaast komen de onderzoekers met de aanbeveling om naast de otterpopulatie in Noordwest-Overijssel en Zuidoost-Friesland minstens één extra kernpopulatie te ontwikkelen van zo’n 50 otters. “Dit is van groot belang voor de genetische diversiteit van de reeds bestaande populatie in Nederland,” zegt Hugh Jansman. “Bijplaatsing van otters langs de IJssel en in de Gelderse Poort ligt daarbij het meest voor de hand, omdat de eerste otters uit de Kop van Overijssel het IJsseldal al gekoloniseerd hebben. Onze aanbevelingen sluiten aan bij het internationale ontwikkelingsperspectief van de otter: het rivierengebied vormt namelijk de schakel tussen populaties in Noord-Nederland en de Ardennen. De terugkeer van de otter vormt de kroon op het werk aan ecologisch herstel van de grote rivieren en beken.”
 
>> Meer informatie over de monitoring van de herintroductie van de otter in Nederland.

De appartementen op de Stadsbrink, vlak bij het centrum van Wageningen, worden gemeubileerd aangeboden en de studenten kunnen een lakenpakket aanschaffen dat ze mee kunnen nemen bij doorstroom naar de reguliere huisvesting van Idealis. Ook worden internetverbindingen aangelegd en er zullen parkeerplaatsen voor fietsen komen. De studenten betalen €  11 per nacht all in. Deze prijs is marktconform en vergelijkbaar met de huur van  Idealis-eenheden.

Eerder dit jaar werd de tijdelijke huisvesting (251 eenheden) aan de Haarweg in gebruik genomen en opende Idealis een complex met 15 wooneenheden aan de Haarweg. In totaal zullen er in september nu meer dan 500 eenheden meer beschikbaar zijn voor studentenhuisvesting dan bij het begin van het studiejaar 2009-2010. In september opent Idealis bovendien haar nieuwe complex in het centrum van Wageningen, waardoor nog eens meer dan dertig eenheden beschikbaar komen. De groei van het aantal studenten blijft aanhouden, waardoor er nog steeds behoeft blijft aan uitbreiding van huisvestingsmarkt. Wageningen University is daarom – samen met de kamerbalie – begonnen met een advertentiecampagne in de regio.

Bevorderen boerderijverkoop
Om de boerderijverkoop te stimuleren krijgen agrarisch ondernemers de volgende tips:

• Houd bestaande bezoekers vast en tevreden door het productaanbod uit te breiden en meer producten op voorraad te hebben. Let daarbij goed op de dieren, een veilige omgeving, klantgerichtheid, transparantie van het productieproces en de producten zelf.
• Maak gebruik van het feit dat je aanvullend bent op de supermarkt. Ontwikkel samen met de (plaatselijke) supermarkt strategieën om supermarkt en boerderijverkoop als een win-winsituatie neer te zetten.
• Wees je bewust dat biologisch niet hét argument is voor de klant. Dierenwelzijn, milieuvriendelijkheid, klantvriendelijkheid, smaak etc. wegen zwaarder.
• Achterhaal wat de consument als belemmering ervaart om de boerderijwinkel te bezoeken en maak het hem/haar makkelijker door beter bereikbaar te zijn, waardoor de frequentie van het shoppen op de boerderij omhoog gaat.

Downloaden rapport
Rapport 343: ‘Food op de boerderij. Consumentenonderzoek naar bedrijfsbezoeken en koopgedrag in de boerderijwinkel’ is gratis te dowloaden.

De Wageningse toekenningen gaan naar

Dorien Kool (1982) van de sectie Bodemkwaliteit van Wageningen UR. Zij gaat twaalf maanden naar de Radboud Universiteit in Nijmegen, afd. Microbiologie.
De wonderlijke stikstofkringloop
Het onderzoeksproject van Dorien Kool betreft de koppeling tussen koolstof en stikstofkringloop. Haar onderzoek zal zich richten op anaerobe oxidatie van methaan. Methaan is het belangrijkste broeikasgas na kooldioxide. Nog maar zeer recent is ontdekt dat bepaalde organismen dit gas onder zuurstofarme (anaerobe) omstandigheden onschadelijk kunnen maken. Dat doen ze door deze omzetting te koppelen aan denitrificatie van nitraat - een proces waarbij nitraat onschadelijk wordt gemaakt. Binnen dit onderzoek zal Dorien Kool proberen verder te ontrafelen hoe en waarom deze bijzondere organismen dat doen.

Esther Schnettler (1980) van het Laboratorium voor Virologie gaat gedurende 24 maanden naar de University of Edinburgh (GB), division Infection and Immunity.
De teek als arbovirusvector
Arbovirussen worden overgedragen door muggen en teken. Infecties kunnen resulteren in ernstige ziektes bij mens en dier, zoals knokkelkoorts door het muggen–overdraagbare virus “Dengue Fever” of ontsteking van hersenweefsel door het teken-overdraagbare “tick-borne encephalitis virus”. De geïnfecteerde mug of teek vertoont daarentegen geen ziekteverschijnselen. De mug gebruikt RNA interference (RNAi) om zich te verdedigen tegen virusinfecties. De exacte regulatie en de manier waarop virussen reageren op RNAi in teken, is echter niet bekend. In dit onderzoeksproject zal de onderzoekster met moleculaire technieken en bio-informatica de inductie en het exacte mechanisme van RNAi in teken in kaart brengen met het Langat virus als (veilig) modelsysteem. Tevens onderzoekt zij de RNAi-suppressie van arbovirussen.

Rubicon-subsidies van NWO zijn onder meer bedoeld om jonge, veelbelovende Nederlandse onderzoekers de gelegenheid te geven onderzoekservaring op te doen aan een andere universiteit, meestal in het buitenland, waar zij een tot twee jaar blijven. De hoogte van het subsidiebedrag is afhankelijk van de gekozen bestemming.

In totaal dienden 155 jonge onderzoekers bij NWO een aanvraag in, 31 van hen ontvangen een Rubicon-suvsidie. De aanvragen werden beoordeeld op de kwaliteit van het onderzoeksvoorstel en die van de onderzoeker en van het gastinstituut. Ook de haalbaarheid van het onderzoek en de mobiliteit van de onderzoeker telden mee. Voor de toekenningen ontving NWO cofinanciering via het programma 'Marie Curie Cofund Action' van de Europese Unie.

“Richt je vooral op de grote groep van ‘vleesminderaars’ (part time-vegetariërs) om een minder milieubelastende vleesconsumptie te bevorderen. Verschaf heldere informatie over de relatie tussen vlees en gezondheid en ondersteun campagnes die ertoe bijdragen dat minder vlees eten wordt ervaren als een normaal en vanzelfsprekend eetpatroon”. Dat zijn de aanbevelingen die het LEI, onderdeel van Wageningen UR, doet in een vandaag gepubliceerd onderzoek naar strategieën voor een meer duurzame vleesconsumptie.

Focus op vleesminderaars
In Nederland mijdt momenteel 4% van de consumenten het eten van vlees, terwijl een aanzienlijke groep van ‘vleesminnaars’ (26,5%) vrijwel dagelijks vlees eet. Daartussen bevindt zich een grote groep van uiteenlopende vleesminderaars (of parttimevegetarieërs). Naar schatting 3 tot 4 miljoen mensen consumeren meerdere dagen per week geen vlees.

Volgens de onderzoekers is juist deze groep van vleesminderaars amper zichtbaar en verdient het aanbeveling het imago van deze groep en haar eetgedrag herkenbaarder te maken. Dat zou de normalisering van vleesloos of vleesarm eten aanmerkelijk bevorderen. Omdat veel consumenten vaak onzeker blijken te zijn over de relatie tussen vlees eten en gezondheid, is heldere communicatie over de gezondheid van vleesconsumptie belangrijk.

Wanneer de overheid zich in haar communicatie richt op de grote middengroep van vleesminderaars, kan ze die groep de wind in de rug geven door ze bijvoorbeeld te promoten als de “BOB” van het duurzaam consumeren.

Kansrijke marktstrategieën voor verduurzaming
In de studie is een aantal kansrijke vermarktingsstrategieën geïnventariseerd dat ons ‘carnivore’ eetpatroon in meer duurzame richting helpt ombuigen. Hierbij valt te denken aan hybride vleesproducten (waarbij een deel van het vlees is vervangen door plantaardige ingrediënten) en aan innovatieve vleesarme of vleesloze maaltijdconcepten die echter niet primair als vleesvervangers worden gepresenteerd. Maar ook verdere uitbreiding van de markt voor biologisch vlees is een optie. Bij biologisch vlees spelen weliswaar discussies over de milieueffecten, maar de aandacht die door deze vleesproducten wordt gevestigd op productieproceswaarden (zoals duurzaamheid, dierenwelzijn en voedselzekerheid) zal de maatschappelijke bewustwording bevorderen over de wereld achter het voedselproduct.

Onderzoekers van achttien wetenschappelijke instellingen hebben uit observaties en berekeningen de nauwkeurigste cijfers tot nu toe vastgesteld van de omvang van de CO2 uitwisseling  tussen het wereldwijde plantendek en de atmosfeer. Zij komen tot de slotsom dat alle landvegetaties samen jaarlijks 123 petagram koolstof (ofwel 123 miljard ton koolstof per jaar) vastleggen. De auteurs, waaronder Elmar Veenendaal van Wageningen University, onderdeel van Wageningen UR, denken met de nieuwe data bestaande klimaatmodellen verder te kunnen verfijnen, zo melden zijn in Science Express van 8 juli.

In de koolstofkringloop leggen planten met behulp van zonlicht koolstofdioxide uit de atmosfeer vast in biomassa. Hoeveel kooldioxide er door planten op het land wordt vastgelegd door fotosynthese, de bruto primaire productie, was tot nu toe niet heel nauwkeurig bekend. Desondanks vormden die cijfers een van de factoren in klimaatmodellen en is het cijfer van belang bij prognoses over koolstofopname uit de atmosfeer Een onderzoeksteam onder leiding van het Max Planck Institute for Biogeochemistry in Jena maakte op basis van waarnemingen en metingen een nieuwe berekening. Zij komen ongeveer op dezelfde waarden uit dan de bestaande cijfers, maar kunnen met meer zekerheid de juistheid ervan garanderen.  

Landvegetaties leggen jaarlijks 123 miljard ton koolstof vast.

De auteurs van het artikel in Science Express benadrukken dat de bruto  koolstofopname in ecosystemen op het land het grootst is in tropische bossen. Die zijn verantwoordelijk voor 34  procent van de CO2-opname uit de atmosfeer. Savannes, die een tweemaal zo groot landoppervlak bestrijken, nemen 26 procent van de mondiale kooldioxide-opname voor hun rekening. Dit onderstreept het belang van dit juist minder goed onderzochte systeem.

Neerslag
Het onderzoeksteam vond ook dat neerslag voor een groot deel bepaalt hoeveel koolstof planten vastleggen via fotosynthese. Voor meer dan 40 procent van de begroeide regio's speelt neerslag een sleutelrol, zodat de beschikbaarheid van water van belang is om de voedselproductie veilig te stellen. Tot nu toe overschatten klimaatmodellen de invloed van regen op de wereldwijde opname van kooldioxide.

In de toekomst moet de studie nauwkeuriger scenario's opleveren van de manier waarop de opwarming van het wereldklimaat leidt tot uitwisselingen van koolstof tussen vegetaties van de diverse ecosystemen en de atmosfeer.

Artikel in Science Express: Christian Beer e.a.: Terrestrial gross carbon dioxide uptake: Global distribution and co-variation with climate.

Landgebruik bepaalt in grote mate de emissie van de broeikasgassen koolzuurgas (CO2), methaan (CH4) en lachgas (N2O) uit het Nederlandse landschap. Landgebruik is een atypische bron, omdat zowel emissie als opname van de drie belangrijkste broeikasgassen plaatsvindt. Dit onderscheidt landgebruik van andere sectoren zoals transport en energie. In Nederland komt ongeveer 10% van alle emissies uit landgebonden bronnen en nog eens 5% uit de aan het landgebruik verbonden activiteiten.

In het kader van het Klimaatverdrag van de VN hebben de meeste landen zich verplicht om te rapporteren over de omvang van hun broeikasgasemissies. Onder dit klimaatverdrag worden landen voortdurend uitgedaagd om hun emissieberekening te verbeteren en de onzekerheid terug te dringen. Deze acties maken een realistischer aanpak van een gerichte vermindering van emissies mogelijk en vergroten de zichtbaarheid van locale en regionale initiatieven om emissievermindering tot stand te brengen. Zo kan antwoord worden gegeven op de vraag of al ons bos wel koolstof vastlegt, of welke veengebieden methaan dan wel kooldioxide produceren.

De wens om enerzijds emissies van broeikasgassen uit het landschap beter te kwantificeren en anderzijds te verminderen heeft nieuwe kennisvragen meegebracht. Een consortium van Nederlandse onderzoekers heeft binnen het onderzoekprogramma Klimaat voor Ruimte gewerkt aan het verbeteren en verfijnen van de emissieschattingen in tijd en ruimte, het terugdringen van de onzekerheid in de emissiedata van landgebonden ecosystemen en het ontwerpen van maatregelen om de emissies van het landgebruik te reduceren. Klik hier voor meer informatie over deze projecten.

http://klimaatvoorruimte.klimaatonderzoeknederland.nl/nl/25222977-Mitigatie.html

De redactie van dit themanummer van Landschap werd gevoerd door Eddy Moors, Ronald Hutjes, Han Dolman, Jan Vermaat, Peter Kuikman en Jerry van Dijk.

http://www.landschap.nl/

De druk van de visserij op de visbestanden in de Noordzee is in de afgelopen jaren afgenomen. Vooral schol heeft geprofiteerd van deze afname. Het bestand is flink gegroeid en ligt boven het voorzorgniveau. De haringstand stabiliseert, ondanks een lage aanwas. De toestand van de kabeljauw in de Noordzee is nog steeds zorgelijk.

Dit blijkt uit de jaarlijkse adviezen van de wetenschappers van de Internationale Raad voor Onderzoek der Zee (International Council for the Exploration of the Sea of ICES).

Onderzoekers van IMARES, het instituut voor marien ecologisch onderzoek van Wageningen UR,  hebben de voorlopige vangstadviezen van ICES gepresenteerd aan het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), de visserijsector en maatschappelijke organisaties. Deze adviezen hebben onder andere betrekking op de bodemvisserij op tong, schol en kabeljauw in de Noordzee, en op de visserij op haring.

Binnen de Europese Unie vindt momenteel een overgang plaats naar visserijbeheer dat bepaald wordt door beheerdoelen op basis van lange termijn maximaal duurzame vangsten (Maximum Sustainable Yield of MSY). Deze overgang is het gevolg van afspraken die er binnen de Verenigde Naties zijn gemaakt om in 2015 de visbestanden te beheren op basis van Maximum Sustainable Yield. In verband met deze overgang geeft ICES advies op basis van een aantal opties: (1) een overgang naar maximaal duurzame vangsten, (2) het huidige beheer op basis van voorzorgniveaus, en (3) beheerplannen voor specifieke soorten.

Het ministerie van LNV verwacht dat de quota in 2011, net zoals in voorgaande jaren, volgens de beheerplannen (optie 3) zullen worden vastgesteld. Hieronder volgen de beoordelingen door ICES van de voor Nederland belangrijkste visbestanden, in relatie tot deze beheerplannen.

Noordzee tong
De visserijdruk op het tongbestand in de Noordzee is de laatste jaren afgenomen, onder andere door het inkrimpen van de vissersvloot. De volwassen tongstand in 2010 wordt geschat op 33.000 ton. Dat is onder het voorzorgniveau van 35.000 ton. Het huidige vangstquotum (2010) is 14.100 ton. Het quotumadvies voor 2011 op basis van het beheerplan is 13.600 ton.

Noordzee schol
De stand van de volwassen schol in de Noordzee is de afgelopen paar jaar flink toegenomen en wordt geschat op ongeveer 435.000 ton in 2010. Deze toename is vooral het gevolg van een afname van de visserijdruk door sanering van een deel van de kottervloot. Deze scholstand is ver boven het voorzorgniveau van 230.000 ton. Het huidige vangstquotum is 63.825 ton. Het beheerplan laat een maximale stijging toe van 15% van het quotum, dat neerkomt op 73.400 ton in 2011.

Noordzee kabeljauw
De kabeljauw bevindt zich al een aantal jaren in de problemen. Pogingen om de kabeljauwstand in de afgelopen jaren te herstellen hebben onvoldoende effect gehad. Hoewel het bestand toegenomen lijkt te zijn sinds het historische dieptepunt in 2006 is het nog steeds zo laag dat de aanwas van jonge vis in gevaar is. Het vangstquotum voor 2010 is 40.300 ton voor de Noordzee, Skagerrak, Kattegat en het Oostelijk Kanaal.
Het quotumadvies op basis van het beheerplan is 32.240 ton. Om het bestand weer zo snel mogelijk binnen veilige biologische grenzen te krijgen moet de vangst volledig stopgezet te worden.

Noordzeeharing
Na een herstel in het begin van deze eeuw daalde de haringstand na 2004. Dit was het gevolg van een geringe aanwas van jonge haring. Jaarlijks worden weliswaar voldoende haringlarven geboren, maar slechts een gering aantal overleeft. Dit heeft mogelijk te maken met veranderingen in het zeemilieu en de gevolgen daarvan voor het voedsel van haring (dierlijk plankton). De stand van de volwassen haring is door verlaging van de visserijdruk gestabiliseerd rond de 1.29 miljoen ton. Het advies op basis van het beheerplan van de EU en Noorwegen is om voor 2011 een vangsthoeveelheid voor de visserij op consumptie haring toe te staan van 188.900 ton. De toegestane vangsthoeveelheid in 2010 is 164.300 ton.

Vervolg
De visserijbiologen geven de adviezen in juni zodat de Europese Commissie en de lidstaten zo vroeg mogelijk kunnen starten met het voorbereiden van de besluitvorming over de vangstmogelijkheden voor 2011 in de Raad van Visserijministers. De Commissie bespreekt de adviezen met de visserijsector en maatschappelijke organisaties in de Regionale Advies Raad van de Noordzee (Noordzee RAC). In november maakt de Europese Commissie voor een aantal bestanden vangstafspraken met Noorwegen. Eind van het jaar stelt de Raad van Visserijministers de toegestane vangsthoeveelheden voor 2011 vast. Indien de uitkomsten van de Noordzeebemonstering, die in het najaar plaatsvindt, wijzen op grote veranderingen in de visbestanden, dan kunnen de visserijbiologen het advies in oktober herzien.


Lees meer:

• Meer over de Noordzeebemonstering (surveys met onderzoeksvaartuigen):  www.surveyswageningenimares.wur.nl.
• Meer over ICES: www.ices.dk

Tijdens economisch zwaar weer hanteren veel ondernemers het verdienmodel ‘Operational Excellence’, waarbij een sterke focus ligt op verdere optimalisatie van de operationele processen. Toch zijn er meer verdienmodellen om in deze tijd een sterke en onderscheidende marktpositie te verwerven en deze in de toekomst te behouden. Tijdens de conferentie passeren diverse praktijkcases van business modellen de revue. Inspirerende sprekers belichten in het bijzonder de premium business, E-business, collectieve en open innovatie modellen. De conferentie biedt een uitgebreid praktijkgericht programma met lezingen en interactieve workshops. En er is volop de gelegenheid tot netwerken en het zelf ervaren van innoviteiten.

De conferentie wordt bezocht door ca. 500 vertegenwoordigers uit de agrifoodsector en het foodgerelateerde bedrijfsleven, vertegenwoordigers van research- en kennisinstellingen, overheidsbestuurders en intermediaire organisaties. Deelnemers uit een groot aantal Europese foodregio’s geven de conferentie een internationale dimensie.

Food Valley Award
Tijdens de conferentie wordt de Food Valley Award uitgereikt aan een bedrijf dat zich op een innovatieve manier heeft onderscheiden. Eerder mochten Avebe, FrieslandCampina, Provalor, HiFri en Newtricious zich al tot de trotse eigenaars rekenen van deze gerenommeerde foodprijs.

Stichting Food Valley
De stichting Food Valley stimuleert innovatie in de Nederlandse agrifoodsector op basis van de behoefte van het bedrijfsleven dat ‘het geweten van Food Valley’ vormt. De stichting koppelt kennis en ondernemerschap aan elkaar, waardoor er optimaal gebruik wordt gemaakt van de enorme rijkdom aan food expertise die Nederland kent.

Meer informatie
Meer informatie over het programma zal binnenkort bekend worden gemaakt via www.foodvalley.nl, de conferentiewebsite en het persbericht. Voor meer informatie en of direct aanmelden kunt u mailen naar: conference@foodvalley.nl. De Food Valley Conferentie vindt plaats tijdens de Food4You week (www.food4you.nl), het kennisfestival over gezond en lekker eten.